Bölünmüş Bağlılıklar Nedir? (Divided Loyalties)
Bazen insanın önünde iki seçenek varmış gibi görünür: Birini desteklemek, diğerine ihanet etmek. Bir çocuk annesini sevdiğinde babasını üzmekten korkabilir; bir çalışan hastasının çıkarlarını korumakla kurumunun talimatlarına uymak arasında kalabilir; iki kültüre birden ait hisseden biri, çevresinden tek bir kimliğe bağlılık göstermesi yönünde baskı görebilir. Bu durum Bölünmüş Bağlılıklar (Divided Loyalties) olarak adlandırılır. Kavram, tek […]
Böl ve Yönet Stratejisi Nedir? (Divide and Rule)
Bir topluluğun gücü yalnızca sahip olduğu insan sayısından, kaynaklardan veya ortak hedeflerden gelmez. Birlikte hareket edebilme kapasitesi de en az bunlar kadar önemlidir. İşte Böl ve Yönet Stratejisi, tam olarak bu kapasiteyi hedef alır: İnsanları doğrudan yenmek yerine birbirleriyle uğraşır hâle getirmek. Bir ailede kardeşlerin birbirine düşürülmesi, bir iş yerinde çalışanlar arasında rekabet ve güvensizlik […]
Saptırma Stratejisi Nedir? (Diversionary Strategy)
İç Sorunları Gizlemek İçin Dış Tehdit Nasıl Kullanılır? Bir yönetimin ekonomik krizle boğuşurken dış politikada gerilimi tırmandırması, bir haber gündeminin tartışmalı bir gelişmenin önüne geçmesi ya da bir kişinin yakalandığı yalanı açıklamak yerine karşısındakini suçlamaya başlaması… İlk bakışta birbirinden uzak görünen bu davranışların ortak noktası, dikkatin asıl konudan uzaklaştırılmasıdır. Saptırma Stratejisi, İngilizcede diversionary strategy olarak […]
Dikkat Dağıtma Nedir? (Distraction)
Dikkat Dağıtma, bir kişinin veya kitlenin ilgisini asıl meselelerden uzaklaştırarak başka bir konuya yöneltme yöntemidir. Bazen önemsiz bir gündem yaratılır, bazen hesap verilmesi gereken bir anda tartışma başka bir noktaya taşınır. Amaç çoğu zaman yalnızca dikkati dağıtmak değil, asıl sorunun görünürlüğünü azaltmaktır. Bir skandalın ortasında aniden başka bir tartışmanın büyümesi, bir suçlamaya cevap vermek yerine […]
Bölümlere Ayırma Nedir? (Compartmentalization)
Bölümlere Ayırmanın Psikolojik Kökeni Bölümlere Ayırma (Compartmentalization), psikolojide kişinin birbiriyle çelişen düşüncelerini, duygularını, inançlarını veya davranışlarını zihinsel olarak ayrı alanlarda tutması şeklinde açıklanır. Böylece kişi, bir alanda benimsediği değerlerle başka bir alanda gerçekleştirdiği davranışlar arasındaki çelişkiyi aynı anda değerlendirmek zorunda kalmaz. Kavram, psikanalitik gelenekte ego savunma mekanizmalarıyla ilişkilendirilir. Kişi, psikolojik açıdan rahatsızlık veren çatışmaları birbirinden […]
Dissosiyasyon Nedir? (Dissociation)
Dissosiyasyonun Psikolojik Kökeni Dissosiyasyon (Dissociation), psikolojide normalde bir bütün hâlinde çalışan zihinsel süreçlerin birbirinden ayrışması veya bütünlüklerinin bozulması olarak tanımlanır. Bilinç, hafıza, kimlik, algı, duygular ve beden farkındalığı bu süreçten etkilenebilir. İnsan zihni yaşanan olayları yalnızca kaydetmez; aynı zamanda onları duygularla, anılarla ve kişinin kendilik algısıyla ilişkilendirir. Ancak yoğun stres veya travmatik deneyimler sırasında bu […]
Yer Değiştirmiş Saldırganlık Nedir? (Displaced Aggression)
Yer Değiştirmiş Saldırganlığın Psikolojik Kökeni Yer Değiştirmiş Saldırganlık, İngilizce literatürde Displaced Aggression olarak adlandırılır. Bir kişinin öfkesini veya saldırganlık dürtüsünü asıl kaynağına yöneltemediği durumlarda, bu duygusal tepkiyi başka bir kişiye ya da hedefe aktarmasıdır. Kavramın psikolojik arka planı, Sigmund Freud’un psikanalitik kuramında ele aldığı yer değiştirme (displacement) savunma mekanizmasıyla ilişkilidir. Freud’un yaklaşımında kişi, kabul edilmesi […]
Hastalık Tüccarlığı Nedir? (Disease Mongering)
Hastalık Tüccarlığı (Disease Mongering), normal yaşam süreçlerinin hastalık olarak sunulması, sağlık risklerinin olduğundan daha büyük gösterilmesi ve teşhis sınırlarının genişletilmesi yoluyla tıbbi ürün ve hizmet pazarının büyütülmesini ifade eder. Bazen bir insanın hasta olduğuna inanması için hastalanması gerekmez. Ona yalnızca yeterince endişe verici bir hikâye anlatılması yeterlidir. Hastalık Tüccarlığı Nasıl Ortaya Çıktı? Hastalık Tüccarlığı, sağlık […]
Söylem Kayması Nedir? (Discourse Shift)
Bir kuruma yöneltilen ciddi bir suçlama düşünün. Sorular çoğalmaya, açıklamalar yetersiz kalmaya ve sorumlular üzerindeki baskı artmaya başlıyor. Tam bu sırada tartışma aniden başka bir konuya taşınıyor. Eski bir olay gündeme getiriliyor, yeni bir tehdit öne çıkarılıyor veya eleştirinin kendisi tartışmanın merkezine yerleştiriliyor. İlk soru hâlâ cevapsızdır. Fakat artık kimse o soruyu konuşmuyordur. Söylem kaymasının […]
Söylemsel Kutuplaşma Nedir? (Discourse Polarization)
Bir tartışmada karşı tarafın düşüncesini çürütmek yerine onun kim olduğunu hedef almaya başladığınızda, tartışmanın zemini çoktan değişmiştir. Artık mesele hangi iddianın doğru olduğu değildir. Hangi tarafta durduğunuz, kime ait olduğunuz ve kiminle aynı safta göründüğünüz önem kazanır. Söylemsel kutuplaşma bu dönüşümün dil üzerinden nasıl kurulduğunu açıklar. İnsanlar önce “biz” ve “onlar” diye ayrılır. Ardından iki […]
