Ego İdeali Nedir? (Ego Ideal)
İnsan Neden Olmak İstediği Kişiye Dönüşmek İçin Başkalarının Onayına İhtiyaç Duyar? Bir insana ne istediğini sorduğunuzda size para, başarı, aşk veya saygınlıktan söz edebilir. Fakat bu cevapların arkasında çoğu zaman daha derin bir arzu vardır: Nasıl biri olmak istediği… Nasıl görülmek, kimler tarafından takdir edilmek ve hangi özellikleriyle değerli hissetmek istediği. Psikanalizde Ego İdeali (Ego […]
Ego Tükenmesi Nedir? (Ego Depletion)
Ego Tükenmesi (Ego Depletion), doğrudan bir manipülasyon tekniği değildir. Daha çok öz denetim, dikkat ve karar verme süreçlerinin zorlandığı durumları açıklamak için geliştirilmiş psikolojik bir kavramdır. Manipülasyonla kesiştiği nokta ise oldukça önemlidir: Zihinsel olarak yorulan bir insan, kendisine sunulan seçenekleri her zaman normal koşullardaki kadar dikkatli değerlendiremeyebilir. Ancak burada önemli bir ayrım var. Ego tükenmesini, […]
Ego Savunması Nedir? (Ego Defense)
İnsan Kendini Korumak İçin Gerçekliği Nasıl Çarpıtır? İnsan, kendisi hakkında duymak istemediği bir gerçekle karşılaştığında her zaman onu kabul etmez. Bir hata yaptığında bunu küçümseyebilir, başkasına zarar verdiğinde kendi davranışını haklı gösterebilir veya kabul etmekte zorlandığı bir duyguyu karşısındaki kişiye yükleyebilir. Bazen kişi, gerçeği değiştirmeden kendi benlik algısını koruyamaz. Psikanalitik kuramda ego savunma mekanizmaları (Ego […]
Çabalı Meşrulaştırma Nedir? (Effort Justification)
İnsan Neden Uğruna Acı Çektiği Şeyi Savunur? Bir insanın uzun süre emek verdiği, bedel ödediği veya ciddi fedakârlıklarda bulunduğu bir şeyden vazgeçmesi her zaman kolay değildir. Üstelik bazen ortada vazgeçilecek değerli bir şey bulunmasa bile kişi, geçmişte harcadığı çabayı haklı çıkarabilmek için o şeyi savunmaya devam eder. Yıllarını verdiği bir kurumun yanlışlarını görmezden gelen çalışan, […]
Eko-Söylem Nedir? (Eco-Speak)
Çevreyle ilgili bir tartışmada kullanılan kelimeler, çoğu zaman meselenin kendisi kadar önemlidir. Bir enerji projesi “kalkınma hamlesi” olarak sunulabilir; aynı proje “ekolojik yıkım” şeklinde tanımlanabilir. Bir şirketin üretim yöntemi “sürdürülebilir dönüşüm” diye pazarlanırken, başka bir anlatıda aynı faaliyet çevresel sorumluluktan kaçış olarak değerlendirilebilir. Burada yalnızca farklı görüşlerin çatışması söz konusu değildir. Dil, hangi soruların sorulacağını, […]
Ekonomik İstismar Nedir? (Economic Abuse)
Bir ilişkide para, çoğu zaman yalnızca geçim aracı değildir. Kimin çalışacağına, hangi ihtiyaçların karşılanacağına, nereye gidileceğine, hangi kararların alınacağına ve hatta ilişkinin sürüp sürmeyeceğine kadar uzanan bir güç alanına dönüşebilir. Ekonomik istismar, bu gücün bir kişi üzerinde sistematik baskı kurmak için kullanılmasıdır. Bu istismar biçiminde amaç her zaman parayı doğrudan ele geçirmek değildir. Bazen kişinin […]
Ekonomik Sabotaj Nedir? (Economic Sabotage)
Bir insanın hayatını kontrol etmek için onun parasını elinden almak her zaman gerekmez. Bazen çalışmasını engellemek, terfi fırsatlarını sabote etmek, eğitimini yarıda bırakmasına neden olmak veya adına borç oluşturarak ekonomik hareket alanını daraltmak yeterlidir. Dışarıdan bakıldığında bunlar sıradan ilişki sorunları, aile içi tartışmalar veya finansal anlaşmazlıklar gibi görünebilir. Ancak davranışlar sistematik ve kasıtlı biçimde kişinin […]
Yankı Odaları Nedir? (Echo Chambers)
Hiç herkesin aynı şeyi düşündüğünü sandığın bir ortamda bulundun mu? Bir haber paylaşılıyor, herkes onaylıyor. Bir iddia ortaya atılıyor, kimse sorgulamıyor. Bir kişi karşıt bir görüş dile getirdiğinde ise hemen dışlanıyor, küçümseniyor veya grubun düşmanı ilan ediliyor. Bir süre sonra o ortamda herkes aynı sonuca ulaşmaya başlıyor. Üstelik bu sonucun yanlış olabileceğini düşünen kimse kalmıyor. […]
Disrasyonalite Nedir? (Dysrationalia)
Bir insan son derece zeki, eğitimli ve bilgili olabilir. Karmaşık problemleri çözebilir, matematiksel işlemlerde başarılı olabilir, hatta mesleğinde olağanüstü bir uzmanlık geliştirebilir. Fakat aynı insan, karşısına çıkan basit bir dolandırıcılık senaryosuna inanabilir, hiçbir bilimsel dayanağı olmayan bir komplo teorisini savunabilir veya kendi çıkarlarına açıkça zarar veren kararlar alabilir. Bu nasıl mümkün olabilir? Çünkü zekâ ile […]
Dunning-Kruger Etkisi Nedir? (Dunning-Kruger Effect)
Bir tartışmada hiç karşılaştın mı? Konu hakkında en az bilgiye sahip kişi, çoğu zaman en yüksek sesle konuşur. Karşısındaki uzmanı küçümser, itirazları bilgisizlik olarak görür ve kendi düşüncelerinden zerre kadar şüphe duymaz. Üstelik söylediklerinin yanlış olabileceği ihtimali aklına bile gelmez. Böyle bir insanla karşılaştığında yalnızca kibirli biriyle muhatap olduğunu düşünebilirsin. Ancak arkasında daha derin bir […]
