Davranışsal Profil Çıkarma Nedir? (Behavioral Profiling)
Zayıf Noktalarınız Nasıl Bir Manipülasyon Haritasına Dönüştürülüyor? Bir insanı etkilemenin en kestirme yollarından biri, onu tanımaktır. Neye güvendiğini, neden korktuğunu, hangi konularda onay aradığını ve baskı altında nasıl tepki verdiğini bilirseniz, ona nasıl yaklaşacağınızı da daha kolay tahmin edebilirsiniz. Davranışsal profil çıkarma tam bu noktada devreye girer. Kimi zaman bir şirket müşterilerinin ihtiyaçlarını anlamak, kimi […]
Davranışsal İkna Nedir? (Behavioral Persuasion)
İnsanların Kararları Psikolojik Tetikleyicilerle Nasıl Yönlendiriliyor? Bir ürünün son birkaç adetinin kaldığını gördüğünüzde satın almak için acele edebilirsiniz. Bir uzman aynı öneriyi dile getirdiğinde ona daha fazla güvenebilirsiniz. Çevrenizdeki herkesin bir fikri desteklediğini düşündüğünüzde, kendi değerlendirmenizi yeniden gözden geçirebilirsiniz. Bu tepkilerin hiçbiri tek başına mantıksız olduğunuz anlamına gelmez. İnsanlar karar verirken yalnızca bilgileri karşılaştırmaz; zaman […]
Davranışsal Modelleme Nedir? (Behavioral Modeling)
İnsanları Yönlendirmenin Görünmez Yolu Bir insanın davranışını değiştirmek için ona doğrudan emir vermek gerekmez. Bazen yalnızca belirli bir davranışı sergileyen birini göstermek yeterlidir. Bir çalışan, yöneticisinin ödüllendirdiği kişileri gözlemleyerek hangi davranışların takdir edildiğini öğrenebilir. Bir tüketici, çevresindeki herkesin aynı ürünü kullandığını düşünerek o ürünü daha değerli bulabilir. Bir sosyal medya kullanıcısı, sürekli karşısına çıkan yaşam […]
Davranışsal Mimikri Nedir? (Behavioral Mimicry)
Sizi Taklit Eden Birine Neden Daha Fazla Güvenebilirsiniz? Birisiyle konuşurken bacak bacak üstüne atarsınız, kısa süre sonra onun da aynı şekilde oturduğunu fark edersiniz. Siz yavaş konuşmaya başladığınızda o da konuşma temposunu düşürür. Benzer kelimeler kullanır, aynı jestlere başvurur veya sizinle aynı anda gülümser. Bazen bu benzerlikleri hiç fark etmezsiniz. Bazen de karşınızdaki kişiyle aranızda […]
Davranışsal Mikro Hedefleme Nedir? (Behavioral Microtargeting)
Sizi Tanıyan Reklamlar Kararlarınızı Nasıl Yönlendiriyor? İnternette gördüğünüz bir siyasi reklamın, ürün önerisinin veya kampanya mesajının yalnızca sizin gibi insanlara gösterilmek üzere tasarlanmış olabileceğini düşündünüz mü? Bir kullanıcıya güvenlik ve suç korkusu üzerinden seslenilirken bir başkasına ekonomik fırsatlar, aidiyet veya özgürlük vaatleri sunulabilir. Her iki mesaj da aynı adayı, markayı ya da fikri destekliyor olabilir. […]
Davranışsal Kilitlenme Nedir? (Behavioral Lock-in)
Daha İyi Seçenekler Varken Neden Aynı Sistemde Kalıyoruz? Bir uygulamayı artık eskisi kadar kullanışlı bulmuyorsunuz. Daha iyi bir alternatif olduğunu da biliyorsunuz. Buna rağmen geçiş yapmıyorsunuz. Çünkü bütün dosyalarınız mevcut sistemde, yıllardır kullandığınız araçları yeniden öğrenmeniz gerekecek ve alıştığınız düzeni değiştirmek zamanınızı alacak. Bir süre sonra şu düşünce ortaya çıkıyor: “Buraya bu kadar emek verdim. […]
Davranışsal Bulaşma Nedir? (Behavioral Contagion)
Kalabalıkların İçinde Başkalarının Davranışlarını Nasıl Benimsiyoruz? Bir odada biri esnemeye başladığında kısa süre sonra başka insanların da esnediğini görebilirsiniz. Bir stadyumda birkaç kişinin tezahüratı, birkaç dakika içinde binlerce kişinin aynı ritimde bağırmasına dönüşebilir. Sosyal medyada ise bir kişinin öfkeli paylaşımı, kısa sürede yüzlerce kişinin benzer duygularla tepki verdiği bir dalganın başlangıcı olabilir. Bu örneklerin hepsi […]
Davranış Modifikasyonu Nedir? (Behavior Modification)
Ödül ve Ceza Yoluyla Davranışlarımız Nasıl Şekillendiriliyor? Bir davranışı yaptığınızda ödüllendiriliyor, yapmadığınızda ise ilgi veya ayrıcalık kaybediyorsanız, zamanla neyi yapıp neyi yapmayacağınız değişebilir. Bu değişim her zaman açık bir emirle gerçekleşmez. Bazen küçük ödüller, bazen rahatsız edici sonuçlardan kaçınma, bazen de tekrarlanan geri bildirimler davranışlarınızı yeniden şekillendirir. Psikolojide Davranış Modifikasyonu (Behavior Modification), davranışları sistematik biçimde […]
Değişen Referans Noktası Sendromu Nedir? (Shifting Baseline Syndrome)
Kötüleşen Düzeni Nasıl Normal Kabul Ediyoruz? Bir şeyin kötüleştiğini fark etmek için bazen geçmişi hatırlamak gerekir. Ancak değişim yavaş ilerliyorsa, geçmişteki koşulları hatırlayacak bir karşılaştırma noktası yoksa veya her yeni nesil mevcut durumu başlangıç noktası olarak kabul ediyorsa, kayıp görünmez hâle gelebilir. Daha az balık bulunan denizler, giderek kirlenen kıyılar, azalan biyolojik çeşitlilik… Bir zamanlar […]
Temel Oran Yanılgısı Nedir? (Base Rate Fallacy)
Tek Bir Çarpıcı Örnek Büyük Resmi Nasıl Gizler? Bir suç haberi görürsünüz ve yaşadığınız yerin artık çok tehlikeli olduğunu düşünmeye başlarsınız. Bir ürünün kullanıcılarından birinin hayatını değiştirdiği anlatılır ve siz de aynı sonucu elde edeceğinize inanırsınız. Bir kişi hakkında duyduğunuz çarpıcı bir hikâye, onun ait olduğu bütün grup hakkındaki fikrinizi değiştirebilir. Peki, bu örnekler gerçekten […]
