Önyargı Kör Noktası Nedir? (Bias Blind Spot)
Başkalarının Kandırıldığını Görürken Kendi Yanılgılarımızı Neden Göremiyoruz? Başkalarının propaganda etkisinde kaldığını, duygularıyla karar verdiğini veya kendi çıkarına uygun gerçeklere inandığını kolayca fark edebilirsiniz. Peki aynı değerlendirmeyi kendi düşünceleriniz için yapabiliyor musunuz? Önyargı Kör Noktası Nedir? Önyargı Kör Noktası (Bias Blind Spot), sosyal psikolojide insanların bilişsel ve motivasyonel önyargıları kendilerinden çok başkalarında görme eğilimini ifade eder. […]
Ortalamadan Daha İyi Etkisi Nedir? (Better-Than-Average Effect)
Herkes Kendini Neden Daha Zeki, Daha Dürüst ve Daha Yetenekli Sanıyor? Kendinizi ortalama bir insandan daha dikkatli, daha dürüst veya manipülasyona karşı daha dirençli mi görüyorsunuz? Bu inanç, başkalarını değerlendirme biçiminizi etkileyebilir ve farkında olmadan sizi kendi kör noktalarınıza karşı savunmasız bırakabilir. Ortalamadan Daha İyi Etkisi Nedir? Ortalamadan Daha İyi Etkisi (Better-Than-Average Effect), sosyal psikolojide […]
Betteridge Manşet Kanunu Nedir? (Betteridge’s Law)
Soru İşaretiyle Şüphe Eken Medya Taktiği Betteridge Manşet Kanunu, soru işaretiyle sunulan sansasyonel haberleri sorgulamak için kullanılan bir gazetecilik özdeyişidir. Betteridge Manşet Kanunu (Betteridge’s Law of Headlines), soru işaretiyle biten haber başlıklarının cevabının çoğunlukla “hayır” olduğu fikrine dayanan nükteli bir gazetecilik kuralıdır. İngiliz teknoloji gazetecisi Ian Betteridge, 2009 yılında yayımladığı bir yazıda bu özdeyişle tanınır […]
İhanet Travması Teorisi Nedir? (Betrayal Trauma Theory)
Size Zarar Veren Kişiyi Neden Savunabilirsiniz? Size zarar veren kişinin aynı zamanda sizi koruması gereken insan olduğunu düşünün. Bir ebeveyn, güvendiğiniz bir partner veya geleceğinizi etkileyebilecek bir yönetici… Yaşadığınız olay, yalnızca canınızı yakmakla kalmaz; güven duygunuzu, ilişkinizi ve kendinize dair düşüncelerinizi de sarsar. Böyle bir durumda neden bazı insanlar yaşananları küçümser, kendilerine yapılanı uzun süre […]
İyiliksever Babacanlık Nedir? (Benevolent Paternalism)
“Senin İyiliğin İçin” Diyerek Özgürlüğünüzü Kim Sınırlıyor? Bazı insanlar emir vermez. Bunun yerine sizin için en doğrusunu bildiklerini söylerler. Seçeneklerinizi daraltır, kararlarınıza müdahale eder ve bütün bunları sizi korumak için yaptıklarını ileri sürerler. İlk bakışta bu yaklaşım baskıdan çok şefkat gibi görünür. Sert bir otoriteyle karşı karşıya değilsinizdir; aksine, sizi düşündüğünü söyleyen birinin koruması altındasınızdır. […]
İyiliksever Kontrol Nedir? (Benevolent Control)
“Senin İyiliğin İçin” Diyerek Hayatınızı Kim Yönetiyor? Her kararınıza karışan, ne yapmanız gerektiğini sürekli söyleyen ve kendi tercihlerinizi sorgulayan birini düşünün. Size kötü davrandığını söylemek zordur. Çünkü her müdahalesinin arkasında aynı gerekçe vardır: Sizi düşündüğünü, hata yapmanızı istemediğini ve yalnızca iyiliğinizi istediğini söyler. İlk başta bu tavır ilgi ve koruma gibi görünebilir. Zamanla kendi kararlarınızdan […]
Ben Franklin Etkisi Nedir? (Ben Franklin Effect)
Küçük Bir İyilik İsteyerek Birinin Size Yakınlaşmasını Sağlayabilir misiniz? Bir insanın size karşı mesafeli davrandığını düşünün. Onu etkilemek için daha fazla ilgi gösteriyor, yardımcı olmaya çalışıyor ve kendinizi sevdirmek için çabalıyorsunuz. Ancak bütün bu çabalarınız beklediğiniz sonucu vermiyor. Peki ya yaklaşımınızı tersine çevirseniz? Ona bir iyilik yapmak yerine küçük bir konuda yardımını isteseniz? Ben Franklin […]
İnanç Direnci Nedir? (Belief Perseverance)
Gerçekler Ortaya Çıksa Bile Neden Fikrinizden Vazgeçmeyebilirsiniz? Birisi hakkınızda asılsız bir söylenti yayar. Söylentinin yanlış olduğu daha sonra kanıtlanır, hatta iddiayı ortaya atan kişi bile yalan söylediğini kabul eder. Buna rağmen çevrenizdekilerin bir kısmı size eskisi gibi bakmaz. Benzer bir durum siyasi tartışmalarda, sosyal medyada ve kişisel ilişkilerde de görülebilir. Yanlış bir bilgi yayılır, ardından […]
Davranışsal Artı Değer Nedir? (Behavioral Surplus)
Dijital Hayatınızın Görünmeyen Ekonomisi Bir arama motoruna bir soru yazarsınız. Bir sosyal medya platformunda birkaç gönderiyi incelersiniz. Bir harita uygulamasından yol tarifi alır, çevrimiçi bir mağazada ürünleri karşılaştırırsınız. Sizin açınızdan bunlar gündelik dijital faaliyetlerdir. Ancak bu faaliyetler, sistemlerin sizin hakkınızda bilgi çıkarmasına yarayan veriler de üretebilir. Peki, bir hizmeti kullanırken ortaya çıkan verilerden hangileri hizmeti […]
Davranışsal Yeniden Hedefleme Nedir? (Behavioral Retargeting)
İnternette Peşinizi Bırakmayan Reklamlar Sizi Nasıl Etkiliyor? Bir internet mağazasında ayakkabılara göz atarsınız. Satın almadan sayfayı kapatırsınız. Birkaç dakika sonra haber sitesinde, ertesi gün sosyal medyada, daha sonra da başka bir uygulamada aynı ayakkabının reklamını görürsünüz. Ürün sizi takip etmiyor. Ancak dijital reklam sistemi, geçmişteki davranışınızı bir sinyal olarak kullanıyor olabilir. Bu yöntemin adı davranışsal […]
