İç İçe Geçme Nedir? (Enmeshment)

Bir ilişkide yakınlık her zaman güven, bağlılık ve dayanışma anlamına gelmez. Bazen iki insan arasındaki bağ o kadar sıkılaşır ki taraflardan biri kendi düşüncelerini, tercihlerini ve duygularını diğerinden ayırmakta zorlanmaya başlar. Kişisel sınırlar silikleşir; bağımsızlık ise ilişkinin devamını tehdit eden bir davranış gibi algılanır. Psikolojide bu ilişki örüntüsü İç İçe Geçme (Enmeshment) olarak adlandırılır. Özellikle […]

Rızanın Mühendisliği Nedir? (Engineering of Consent)

İnsanların Kendi Kararlarını Verdiğini Düşündüğü Bir Düzen Bir fikri kabul etmen için sana doğrudan baskı yapılması gerekmeyebilir. Bazen yalnızca hangi bilgileri göreceğin, hangi kişilere güveneceğin, hangi sembollerle karşılaşacağın ve hangi duyguların harekete geçirileceği önceden belirlenir. Sonunda verdiğin karar sana aitmiş gibi görünür. Ancak o karara ulaşmanı sağlayan koşullar başkaları tarafından hazırlanmış olabilir. Rızanın Mühendisliği (Engineering […]

Sahiplik Etkisi Nedir? (Endowment Effect)

Bir Şey Sana Ait Olduğunda Değeri Değişir Hiç kullanmadığın bir ürünü satın almak için belirli bir fiyatı makul bulabilirsin. Ancak aynı ürün birkaç gün boyunca senin olduğunda, onu elinden çıkarmak için çok daha yüksek bir bedel isteyebilirsin. Ürünün özellikleri değişmemiştir. Piyasa değeri de mutlaka artmamıştır. Değişen şey, onunla kurduğun psikolojik ilişkidir. Davranışsal ekonomide Sahiplik Etkisi […]

Boş Gösterenler Nedir? (Empty Signifiers)

Bir Kavram Herkes İçin Nasıl Başka Bir Anlama Dönüşür? Bir siyasetçi özgürlükten söz eder. Bir şirket doğallık vaat eder. Bir hareket adaleti savunduğunu açıklar. Peki bu kelimelerin tam olarak ne anlama geldiğini sorsan nasıl bir cevap alırsın? Çoğu zaman herkes aynı kelimeyi kullanır ama hiç kimse aynı şeyden söz etmez. İşte Boş Gösterenler (Empty Signifiers) […]

Empatik Rezonans Nedir? (Empathic Resonance)

Bir insanın acısını gördüğünde içinde bir sıkışma hissedebilirsin. Karşındaki kişi heyecanlandığında sen de heyecanlanabilir, korktuğunda onun kaygısından etkilenebilirsin. Bazen bunu açıklamak için tek bir kelime yeterli görünür: Empati. Fakat empatinin içinde birbirinden ayrılması gereken süreçler vardır. Başkasının ne hissettiğini anlamak, onun hissettiğine benzer bir duygu yaşamak ve o kişinin iyiliğini önemsemek aynı şey değildir. Empatik […]

Duygusal Çıkarım Nedir? (Emotional Reasoning)

Bir şeyden korkuyorsan tehlikede olduğunu, kendini suçlu hissediyorsan mutlaka yanlış yaptığını, yetersiz hissediyorsan gerçekten başarısız olduğunu düşünüyorsan zihnin duygularını kanıt yerine koyuyor olabilir. Duygusal çıkarım tam da bu noktada başlar: Hissettiğin şey, sorgulanması gereken bir işaret olmaktan çıkar ve gerçeğin kendisi haline gelir. Duygusal Çıkarım Nedir? Duygusal Çıkarım (Emotional Reasoning), kişinin bir durum hakkındaki değerlendirmesini […]

Duygusal Mobilizasyon Nedir? (Emotional Mobilization)

Bir görüntü, birkaç cümle veya kısa bir video… Bazen milyonlarca insanın dikkatini aynı anda belirli bir olaya yöneltmeye yeter. Bir haksızlık karşısında yükselen öfke, geleceğe ilişkin umut, ortak kimliğe duyulan bağlılık veya tehdit algısı, insanları bireysel tepkilerden kolektif eylemlere taşıyabilir. Siyasetçiler, toplumsal hareketler, sivil toplum kuruluşları, medya aktörleri ve dijital kampanyalar bu duygusal dinamiklerden yararlanır. […]

Duygusal Emek Nedir? (Emotional Labor)

Bir müşteri size hakaret ederken gülümsemeye devam ettiğiniz oldu mu? İçinizden öfkelenirken ses tonunuzu yumuşatmak, üzgün olduğunuz hâlde çevrenize neşeli görünmek veya karşınızdaki kişinin rahat etmesi için kendi rahatsızlığınızı gizlemek… Bunlar, duyguların yalnızca kendiliğinden yaşanmadığını, bazen belirli beklentilere uygun biçimde yönetildiğini gösterir. Sosyolog Arlie Russell Hochschild, bu süreci 1983 yılında yayımlanan The Managed Heart adlı […]

Duygusal Geçersizleştirme Nedir? (Emotional Invalidation)

“Çok abartıyorsun.” “Bunda üzülecek ne var?” “Her şeyi yanlış anlıyorsun.” Bu cümleler tek başlarına sıradan bir tartışmanın parçası gibi görünebilir. Fakat sürekli tekrarlandıklarında başka bir anlam kazanırlar. Kişi artık yalnızca yaşadığı olayla uğraşmaz; hissettiği şeyin gerçek, makul veya ifade edilmeye değer olup olmadığını da sorgulamaya başlar. Duygusal Geçersizleştirme (Emotional Invalidation), bir insanın duygularının, düşüncelerinin veya […]

Duygusal Borçlandırma Nedir? (Emotional Indebtedness)

“Senin için neler yaptım, karşılığı bu mu?” Bu cümle, geçmişte yapılmış bir iyiliği hatırlatıyor gibi görünür. Fakat çoğu zaman konuşmanın asıl konusu geçmiş değildir. Amaç, karşıdaki kişinin bugün vermek istemediği bir kararı vermesini sağlamaktır. Bir zamanlar gönüllü olarak sunulmuş yardım, şimdi tahsil edilmesi gereken bir alacak gibi masaya konur. Duygusal Borçluluk (Emotional Indebtedness), tam da […]