Zıtlık Etkisi Nedir? (Contrast Effect)

Zıtlık Etkisi (Contrast Effect), bir nesnenin, kişinin, olayın veya teklifin özelliklerinin, karşılaştırıldığı başka bir unsur nedeniyle olduğundan farklı algılanmasıdır. Bir şeyi tek başına değerlendirmek yerine hemen öncesinde gördüğümüz veya zihnimizde tuttuğumuz başka bir ölçütle kıyasladığımızda, algımız bu karşılaştırmadan etkilenebilir. Örneğin önce son derece pahalı bir ürün gördüğünüzü düşünün. Ardından daha düşük fiyatlı bir ürünle karşılaştığınızda […]

Sürekli Kısmi Dikkat Nedir? (Continuous Partial Attention)

Sürekli Kısmi Dikkat Kavramı Nasıl Ortaya Çıktı? Sürekli Kısmi Dikkat (Continuous Partial Attention), teknoloji uzmanı ve eski Apple yöneticisi Linda Stone tarafından 1990’ların sonlarında gündeme getirilen bir kavramdır. Stone, özellikle dijital iletişim araçlarının yaygınlaşmasıyla insanların dikkatlerini tek bir işe vermek yerine çevrelerindeki çok sayıda gelişmeyi aynı anda izlemeye çalıştıklarını gözlemliyordu. Bu durum, sıradan bir dikkat […]

Sürekli Etki Fenomeni Nedir? (Continued Influence Effect)

Bir haberin yalan olduğu kanıtlanabilir. Bir iddia resmî belgelerle çürütülebilir, bir fotoğrafın yanlış yorumlandığı açıklanabilir. Ancak bütün bunlar, o bilginin insanların düşüncelerinden tamamen silineceği anlamına gelmez. Bazen kişi duyduğu iddianın yanlış olduğunu kabul eder ama kararlarını hâlâ o iddianın oluşturduğu izlenime göre verir. Psikolojide bu durum Sürekli Etki Fenomeni olarak bilinir. Sürekli Etki Fenomeni Nedir? […]

Bağlamsal Doğrulama Nedir? (Contextual Verification)

Bir fotoğrafın gerçek olması, anlatılan olayın da gerçek olduğu anlamına gelmez. Bir video üzerinde hiçbir montaj bulunmayabilir; ancak yıllar önce başka bir ülkede çekilmiş olabilir. Bir yöneticinin sesi kusursuz biçimde taklit edilmiş olabilir; fakat gönderdiği talep şirketin olağan işleyişiyle tamamen çelişebilir. Bağlamsal doğrulama, tam da bu görünmeyen çelişkileri ortaya çıkarmaya çalışır. Bağlamsal Doğrulama Nedir? Bağlamsal […]

Bağlamsal Güven Nedir? (Contextual Trust)

Bir mesajın güvenilir görünmesi için her zaman gerçek bir kimlik taşıması gerekmez. Bazen doğru zamanda gelmesi, tanıdık bir üslupla yazılması veya kişinin içinde bulunduğu koşullara kusursuz biçimde uyması yeterlidir. Bağlamsal güven, insanların çevrelerindeki koşullara ve ilişkilere bakarak kime, neye ve hangi bilgiye güveneceklerini belirleme süreçleriyle ilgilidir. Bu mekanizma doğal ve çoğu zaman işlevseldir; ancak manipülasyon […]

Bağlamsal Dezenformasyon Nedir? (Contextual Disinformation)

Bir fotoğraf gerçek olabilir. Video gerçekten kaydedilmiş, alıntı gerçekten söylenmiş, istatistikler güvenilir bir kaynaktan alınmış olabilir. Fakat bunların tamamı yanlış bir olayın kanıtı olarak sunulabilir. Bağlamsal dezenformasyon, gerçeği yok etmek yerine yerinden oynatır: Görüntünün zamanını, mekânını, öznesini veya anlamını değiştirerek izleyicinin gerçekte yaşanmamış bir olaya inanmasını sağlar. Bağlamsal Dezenformasyon Nedir? Bağlamsal dezenformasyon (contextual disinformation), gerçek […]

Bağlamından Koparma Nedir? (Contextomy)

Bir cümlenin tamamı doğru olabilir. Fakat o cümlenin yalnızca işine gelen birkaç kelimesini göstermek, geriye kalanını saklamak ve böylece konuşmacıya hiç savunmadığı bir görüşü söyletmek mümkündür. Bağlamından koparma, tam da bu noktada devreye girer: Sözcükleri değiştirmeden anlamı değiştirmek. Bağlamından Koparma Nedir? Bağlamından koparma (contextomy), bir sözün, yazının veya açıklamanın anlamını belirleyen çevresel bilgilerden ayrılarak, özgün […]

Bağlam Duyarlı Pazarlama Nedir? (Context-Aware Marketing)

Bir alışveriş sitesinde yağmurlu bir akşam mont reklamı görmek tesadüf olmayabilir. Bir haber uygulamasında ekonomik belirsizlikle ilgili yazı okuduktan sonra tasarruf veya kredi reklamlarıyla karşılaşmak da benzer biçimde hedefleme sistemlerinin sonucu olabilir. Dijital platformlar artık yalnızca kim olduğumuzu değil, ne zaman, nerede ve hangi koşullarda içerik tükettiğimizi de anlamaya çalışıyor. Bağlam Duyarlı Pazarlama (Context-Aware Marketing), […]

Bağlam Çökmesi Nedir? (Context Collapse)

Bir arkadaş grubunda yapılan şaka, aile içinde söylenen bir söz veya iş arkadaşları arasında paylaşılan ironik bir yorum, kendi çevresinde hiçbir sorun yaratmayabilir. Ancak aynı ifade sosyal medyada binlerce yabancının karşısına çıktığında bambaşka anlamlar kazanabilir. Bir anda farklı değerleri, beklentileri ve hassasiyetleri olan insanlar aynı cümlenin muhatabı hâline gelir. Bağlam Çökmesi (Context Collapse), dijital iletişim […]

İçerik Kaynağı Nedir? (Content Provenance)

Bir fotoğraf internette dolaşıma girdiğinde çoğu zaman yalnızca görüntünün kendisine bakarız. Oysa asıl önemli sorular görüntünün içinde görünmez: Kim oluşturdu? Hangi araç kullanıldı? Sonradan değiştirildi mi? Bir yapay zekâ sistemi görüntünün bazı bölümlerini yeniden mi üretti? Paylaşılan dosya, ilk oluşturulan içerikle gerçekten aynı mı? İçerik Kaynağı (Content Provenance), dijital bir içeriğin nereden geldiğini, nasıl üretildiğini […]