Diderot Etkisi Nedir? (The Diderot Effect)

Bir Sabahlık Aldı, Bütün Evini Değiştirme İhtiyacı Hissetti Fransız filozof Denis Diderot, 18. yüzyılda kendisine hediye edilen şık, kırmızı bir sabahlık yüzünden beklenmedik bir sorunla karşılaştı. Yeni giysisi o kadar gösterişliydi ki çalışma odasındaki eski eşyalar gözüne bakımsız ve uyumsuz görünmeye başladı. Bir zamanlar kendisine yeterli gelen masa, sandalye ve diğer eşyalar, yeni sabahlığın yanında […]

Estetik Hegemonya Nedir? (Aesthetic Hegemony)

Güzellik Algımızı Kim Yönetiyor? Güzellik Zevkin Sandığın Kadar Özgür mü? Bir yüz düşün. Kusursuz cilt, belirgin elmacık kemikleri, simetrik hatlar. Bir de kusurları gizlenmemiş, filtrelerden geçirilmemiş başka bir yüz. Hangisini daha güzel bulursun? Bu tercihin sana ait olduğundan emin olabilirsin. Peki, o tercihi oluştururken kaç reklam gördün, kaç sosyal medya gönderisine maruz kaldın ve kaç […]

Çekişmeli Taktikler Nedir? (Adversarial Tactics)

Karşı Tarafı Yenmek İçin Onu Anlamak Yeterli mi? Bir insanın kararlarını etkilemek, bir kurumun güvenlik sistemini aşmak veya bir yapay zekâ modelini yanlış sonuca yönlendirmek ilk bakışta birbirinden tamamen farklı işler gibi görünür. Biri psikolojiyle, diğeri siber güvenlikle, bir başkası ise algoritmalarla ilgilidir. Ancak bu alanların ortak bir sorusu vardır: Bir sistemin davranışını, onun zayıf […]

Çekişmeli Tespit Atlatma Nedir? (Adversarial Detection Evasion)

Yapay Zekâ Güvenlik Sistemleri Nasıl Yanıltılıyor? Sistemin Gördüğü Şey, Gerçek Olan Şey Değilse? Bir otonom aracın yoldaki dur levhasını tanıması gerektiğini düşünün. Kamera levhayı görüntüler, yapay zekâ bu görüntüyü analiz eder ve aracın durması gerektiğine karar verir. Peki, levhanın üzerine eklenen küçük görsel değişiklikler sistemin onu farklı bir nesne olarak algılamasına neden olursa ne olur? […]

Çıpalama ve Ayarlama Kısayolu Nedir? (Anchoring and Adjustment Heuristic)

Bir fiyatı, teklifi veya sayıyı ilk gördüğünüzde zihniniz farkında olmadan ona bağlanabilir. Sonraki kararlarınız ise gerçekte ne istediğinizden çok, o ilk referans noktasının etrafında şekillenebilir. Zihninize Atılan İlk Çapa Bir mağazada 10.000 TL etiketli bir mont gördüğünüzü düşünün. Birkaç saniye sonra etiketin üzeri çizilir ve fiyatın 4.000 TL’ye düştüğü belirtilir. Bir anda karşınıza büyük bir […]

İlhak Sözleşmeleri Nedir? (Adhesion Contracts)

İlhak Sözleşmeleri Neden Bir Manipülasyon Aracına Dönüşebilir? Bir bankadan kredi çekmek istiyorsunuz. İnternete bağlanmanız gerekiyor. Yeni bir telefon hattı almak veya bir uygulamayı kullanmak istiyorsunuz. Karşınıza uzun bir sözleşme çıkıyor. Sayfalarca hüküm, hukuki terimler ve anlamını çözmek için zaman ayırmanız gereken maddeler… Önünüzde iki seçenek varmış gibi görünüyor: Kabul etmek veya hizmetten vazgeçmek. Peki, gerçekten […]

Uyum Sağlayıcı Konformizm Nedir? (Adaptive Conformity)

Çoğunluğa Uymak İçin Neden Kendi Aklımızdan Vazgeçiyoruz? Bir restorana girdiniz. Masalar dolu, içeride uğultu var ve herkes aynı yemeği söylüyor. Menüde daha önce hiç denemediğiniz bir seçenek olsa bile siz de çoğunluğun tercih ettiği yemeğe yönelebilirsiniz. Bu kararın arkasında yalnızca damak zevki bulunmayabilir. Başkalarının tercihlerini, kendi başınıza değerlendiremediğiniz bir konuda bilgi işareti olarak kullanıyor olabilirsiniz. […]

Aktüeryal Ayrımcılık Nedir? (Actuarial Discrimination)

Aynı Riski Taşıyan İnsanlar Neden Farklı Fiyatlar Öder? Bir sigorta şirketi sizi değerlendirdiğinde yalnızca kaza yapma, hastalanma veya tazminat talep etme olasılığınızı hesaplıyor olabilir. Fakat dijital veriler sayesinde şirketler, hangi müşterilerin fiyat artışını kabul edeceğini ve hangilerinin başka bir şirkete geçeceğini de tahmin edebilir. İşte tartışmanın başladığı yer burasıdır. Bir kişinin daha yüksek risk taşıdığı […]

Aktif Tedbirler Nedir? (Active Measures )

KGB’nin Görünmez Algı Savaşı : Bir ülkeyi yenmek için ordusunu durdurmanız gerekmeyebilir. Bir ülkede seçimler yapılıyor, gazeteler haber yayımlıyor, siyasetçiler birbirlerini suçluyor ve insanlar her gün yeni bir skandalla karşılaşıyor. Her şey olağan görünüyor. Fakat bu karmaşanın bir bölümü dışarıdan planlanmışsa ne olacak? Birbirine düşman grupların öfkesi, toplumdaki mevcut çatlaklar veya bir hükümete duyulan güvensizlik, […]

Sorumluluk Boşluğu Nedir? (Accountability Vacuum)

Bir skandal patlak verir. Binlerce insan yanlış bilgiye inanmış, bir şirketin otomatik sistemi insanlara zarar vermiş veya bir kamu kurumunun kararı ciddi sonuçlar doğurmuştur. Kamuoyu cevap bekler: Kim yaptı? Kim izin verdi? Kim bunu durdurabilirdi? Fakat yanıtlar geldikçe sorumlular çoğalmak yerine kaybolur. Şirket, kullanılan teknolojiyi işaret eder. Teknolojiyi geliştiren ekip, sistemin belirlenen talimatları uyguladığını söyler. […]