Ortam Zekası Nedir? (Ambient Intelligence)
Çevreniz Sizin Yerine Karar Vermeye Başladığında Sabah uyandığınızda perdeler kendiliğinden açılıyor. Odanın sıcaklığı değişiyor, ışıklar günün saatine göre ayarlanıyor ve telefonunuz hareketlerinizi analiz ederek size yeni öneriler sunuyor. Bütün bunlar siz herhangi bir komut vermeden gerçekleşiyor. İlk bakışta bu, hayatı kolaylaştıran kusursuz bir teknoloji gibi görünebilir. Üstelik çoğu durumda gerçekten de öyledir. Ancak daha önemli […]
Özgecil Siperleme Nedir? (Altruistic Shielding)
İyilik Maskesi Eleştirileri Nasıl Susturur? Bir kurum yoksullara yardım ediyor olabilir. Bir yönetici çalışanları için kendini feda ettiğini söyleyebilir. Bir topluluk insanlık, adalet veya kutsal bir amaç uğruna mücadele ettiğini ilan edebilir. Bunların hiçbiri tek başına şüpheli değildir. Asıl sorun, bu iyi amaçların arkasında ne yaşandığına bakılmasını engellemek için kullanılmasıdır. Bir kuruluşun yaptığı yardımlar, çalışanlarına […]
Müttefik Etkisi Nedir? (Ally Effect)
Kalabalık Size Karşıyken Tek Bir Kişi Nasıl Dengeleri Değiştirir? İnsan bazen kendi gözleriyle gördüğünden şüphe etmeye başlar. Çünkü karşısındaki herkes aynı şeyi söylüyordur. Bir iş yerinde yapılan haksızlığa itiraz eden çalışan, bir ilişkide yaşananları sorgulayan kişi veya bir grubun kararına karşı çıkan birey, bir süre sonra kendi değerlendirmesini bile yeniden düşünmeye başlayabilir. Peki, aynı ortamda […]
Algoritmik Kent Yönetişimi Nedir? (Algorithmic Urban Governance)
Şehrin görünmeyen yönetim katmanı Sabah işe giderken kullandığınız navigasyon uygulaması sizi belirli bir yola yönlendiriyor. Toplu taşıma sistemi bazı hatları önceliklendiriyor, güvenlik kameraları belirli bölgeleri izliyor ve belediyenin veri sistemleri hangi mahallelerin hangi hizmetlere ihtiyaç duyduğunu hesaplıyor. Bu kararların her biri tek başına teknik bir işlem gibi görünebilir. Ancak milyonlarca insanın hareketini, zamanını ve kaynaklara […]
Algoritmik Belirsizlik Nedir? (Algorithmic Uncertainty)
Kuralları bilmediğiniz bir oyunda gerçekten özgür müsünüz? Bir içerik üreticisi sabah uyandığında izlenmelerinin yarıya düştüğünü görüyor. Hangi değişikliğin buna yol açtığını bilmiyor. Daha sık paylaşım yapıyor, başlıklarını değiştiriyor, videolarını kısaltıyor ve takipçilerinin hangi içeriklere tepki verdiğini sürekli analiz ediyor. Birkaç hafta sonra artık yalnızca kendi anlatmak istediği konuları değil, algoritmanın ödüllendirebileceğini düşündüğü konuları da üretmeye […]
Algoritmik Sürü Davranışı Nedir? (Algorithmic Swarming)
Bir kalabalık gördüğünüzde gerçekten kalabalık olduğundan emin misiniz? Bir tartışma gönderisinin altına yüzlerce kişi aynı yönde yorum yapıyor. Bir etiket kısa sürede gündeme yükseliyor. Bir görüş, farklı hesaplardan tekrar tekrar dile getirildiği için giderek daha yaygın ve kabul görmüş gibi görünmeye başlıyor. İlk bakışta bunlar kendiliğinden gelişen bir toplumsal hareketin işaretleri olabilir. Ancak dijital kalabalıkların […]
Algoritmik Baskılama Nedir? (Algorithmic Suppression)
İçerik platformda duruyor ama kimse görmüyorsa ne olur? Bir paylaşımın silinmediğini, hesabın kapatılmadığını ve herhangi bir yasak bildirimi almadığınızı düşünün. Buna rağmen gönderileriniz eskisi kadar kişiye ulaşmıyor, arama sonuçlarında görünmüyor ve öneri akışlarına giremiyorsa sorun yalnızca içerikte olmayabilir. Dijital dünyada görünürlük, içeriğin var olmasından çok daha fazlasını ifade eder. Algoritmik baskılama (Algorithmic Suppression), dijital platformların […]
Algoritmik Yönlendirme Nedir? (Algorithmic Steering)
Seçimleriniz Gerçekten Size mi Ait? Bir alışveriş sitesinde arama yaptığınızda, karşınıza çıkan ilk ürünün en iyi seçenek olduğunu düşünebilirsiniz. Bir sosyal medya platformunda sürekli aynı tür görüşlerle karşılaştığınızda, bunların toplumda çoğunlukta olduğunu sanabilirsiniz. Bir yapay zekâya soru sorduğunuzda ise aldığınız yanıtı, modelin tarafsız değerlendirmesi olarak kabul edebilirsiniz. Oysa dijital sistemler yalnızca bilgi sunmaz. Bilginin sırasını, […]
Algoritmik Risk Profilleme Nedir? (Algorithmic Risk Profiling)
Sistem Sizi Daha Bir Şey Yapmadan Suçlu Görebilir mi? Dijital dünyada insanlar yalnızca yaptıkları eylemler üzerinden değil, yapabilecekleri varsayılan eylemler üzerinden de değerlendiriliyor. Bir banka kredi başvurusunu, bir ev sahibi kiracı adayını, bir kamu kurumu yardım başvurusunu incelerken verilerden oluşturulan risk profillerinden yararlanabiliyor. Algoritmik risk profilleme (Algorithmic Risk Profiling), bireyler veya gruplar hakkındaki verilerin işlenerek […]
Algoritmik Direniş Nedir? (Algorithmic Resistance)
Sistem Sizi Yönlendiriyorsa Ona Karşı Nasıl Durabilirsiniz? Dijital dünyada güç, yalnızca kimin konuşabildiğiyle değil, kimin görünür olduğu, kimin sesinin bastırıldığı ve kimin davranışlarının ölçülebildiğiyle de ilgili. Algoritmalar içerikleri sıralıyor, kullanıcıları profilliyor, çalışanların performansını değerlendiriyor ve hangi bilginin kimin karşısına çıkacağını etkiliyor. Ancak bu sistemlerin karşısındaki insanlar her zaman pasif kalmıyor. Algoritmik direniş (Algorithmic Resistance), insanların […]
