Otomatikleştirilmiş Nesnellik Nedir? (Automated Objectivity)
Algoritmalar Tarafsızlık Maskesini Nasıl Kullanıyor? Bir arama motoru size belirli bir sonucu gösterdiğinde, bir yapay zekâ sorunuza kesin bir yanıt verdiğinde veya sosyal medya akışınızda aynı görüş tekrar tekrar karşınıza çıktığında, bu sonuçların arkasında kimin karar verdiğini sorguluyor musunuz? Çoğu zaman sorgulamıyoruz. Çünkü karşımızda bir insan değil, bir sistem var. Matematiksel işlemler yapan, verileri analiz […]
Otomatikleştirilmiş Tüketim Nedir? (Automated Consumption)
Siz Düşünmeden Sizin Adınıza Karar Veren Sistemler Eskiden bir şey satın almak için ihtiyacınız olduğunu düşünür, seçenekleri araştırır ve karar verirdiniz. Bugünse sistemler ne isteyebileceğinizi tahmin ediyor, ürünleri önünüze çıkarıyor, alışveriş sepetinizi hatırlatıyor ve aboneliğinizin süresi dolduğunda sizden yeniden onay almadan ödeme yapabiliyor. Bu kolaylıkların her biri tek başına sorunlu değil. Asıl mesele, karar verme […]
Otorite İlkesi Nedir? (Authority Principle)
Güven Duygusunu Manipülasyon Aracına Nasıl Dönüştürüyorlar? Birinin söylediklerine neden inanırsınız? Sunduğu kanıtlar ikna edici olduğu için mi, yoksa karşınızda bir profesör, doktor, yönetici veya ünlü bir uzman olduğu için mi? Günlük hayatımızda her bilgiyi baştan sona doğrulayamayız. Bu yüzden uzmanlara danışır, deneyimli kişilerin önerilerini dikkate alır ve bazı kararlarımızı başkalarının bilgisine dayanarak veririz. Bu zihinsel […]
Otorite Yanlılığı Nedir? (Authority Bias)
Unvanlara ve Uzman Görünümüne Neden Kolayca Kanıyoruz? Beyaz önlüklü biri bir ürünün işe yaradığını söylüyor. Takım elbiseli bir uzman, yatırımın risksiz olduğunu iddia ediyor. Ünlü bir akademisyen, yeterince kanıt sunmadan kesin bir hüküm veriyor. Bu kişilerin söylediklerine neden daha kolay inanıyoruz? Çünkü insan zihni, bir iddianın doğruluğunu her seferinde sıfırdan araştırmak yerine güvenilirlik işaretlerinden yararlanabiliyor. […]
Otoriter Boyun Eğme Nedir? (Authoritarian Submission)
Otoriteye İtaat Nasıl Bir Manipülasyon Aracına Dönüşür? Bir insan neden yanlış olduğunu düşündüğü bir kararı bile güçlü bir liderin emriyle kabul eder? Neden bazı insanlar otoritenin açık çelişkilerini görmezden gelirken ona itiraz edenleri tehdit olarak algılar? Bu soruların yanıtlarından biri, psikolojide Otoriter Boyun Eğme (Authoritarian Submission) olarak adlandırılan eğilimde yatıyor. Bu eğilim, otoriteye itaatin hangi […]
Otantiklik Çalışması Nedir? (Authenticity Work)
Doğal Görünmek İçin Harcanan Gizli Emek Bir influencer, “Bugün sizinle tamamen doğal hâlimi paylaşmak istedim,” diyerek kamerasını açıyor. Işığı ayarlıyor, doğru açıyı buluyor, çekimi birkaç kez tekrarlıyor ve en sonunda kusursuz görünen bir doğallık sunuyor. İzleyici, karşısında plansız ve samimi bir an gördüğünü düşünürken o anın ortaya çıkması için ciddi bir hazırlık yapılmış olabilir. Bu […]
İşitsel Hazırlama Nedir? (Auditory Priming)
Duyduğunuz Sesler Kararlarınızı Nasıl Etkiliyor? Bir kelimeyi duymadan önce zihninizde onunla ilişkili başka bir kelimenin canlandığını düşünün. Ya da karanlık bir koridorda hiçbir tehlike görünmüyorken duyduğunuz ürkütücü bir sesin, çevrenizdeki her şeyi tehdit edici göstermeye başladığını… Bunlar, seslerin algımızı nasıl etkileyebildiğini anlamak için kullanılabilecek örneklerdir. Psikolojide İşitsel Hazırlama (Auditory Priming), daha önce karşılaşılan bir sesin […]
İzleyici Metası Nedir? (Audience Commodity)
Dijital Dünyada Asıl Ürün Siz Olabilirsiniz Bir video izliyorsunuz. Bir haber okuyorsunuz. Sosyal medyada birkaç dakika gezinip arkadaşlarınızın paylaşımlarına bakıyorsunuz. Bu sırada size sunulan hizmetin ücretsiz olduğunu düşünebilirsiniz. Fakat ekranın arkasında başka bir ekonomik faaliyet yürütülüyor olabilir: Dikkatiniz ölçülüyor, ilgi alanlarınız sınıflandırılıyor ve reklamverenlere ulaşmak istedikleri kitleleri belirleme imkânı sunuluyor. İzleyici Metası (Audience Commodity) kavramı, […]
İzleyici Esareti Nedir? (Audience Capture)
İçerik Üreticisi Kendi Kitlesinin Rehinesi Nasıl Olur? İnternette güç kazandığınızı düşünürken aslında kendi kitlenizin kontrolüne girmiş olabilirsiniz. Daha fazla takipçi, daha çok beğeni ve daha yüksek izlenme sayıları ilk bakışta başarının göstergesidir. Fakat bu ödüller, içerik üreticisinin zamanla ne söyleyeceğini, nasıl davranacağını ve hatta hangi kimlikle ortaya çıkacağını belirlemeye başladığında başarı başka bir şeye dönüşür. […]
Temel Atıf Hatası Nedir? (Fundamental Attribution Error)
İnsanları Suçlayarak Gerçek Sorunları Nasıl Gizliyorlar? Bir iş arkadaşınız toplantıya geç kaldığında onun sorumsuz olduğunu düşünebilirsiniz. Aynı kişinin yolda ciddi bir aksaklık yaşadığını veya acil bir durumla uğraştığını öğrendiğinizde ise ilk yargınız değişebilir. Başlangıçta gördüğünüz şey yalnızca gecikmeydi; onun nedenini ise varsayımınızla doldurmuştunuz. Sosyal psikolojide Temel Atıf Hatası (Fundamental Attribution Error), başkalarının davranışlarını açıklarken kişisel […]
