Doğrulama Yanlılığı Nedir? (Confirmation Bias)

İnandığımız Şeyleri Neden Sürekli Doğruluyoruz? Doğrulama Yanlılığı (Confirmation Bias), insanların mevcut inançlarını, beklentilerini veya hipotezlerini destekleyen bilgileri aramaya, seçmeye, yorumlamaya ve hatırlamaya daha yatkın olmasıdır. Buna karşılık, mevcut görüşleriyle çelişen veriler daha sert biçimde sorgulanabilir, önemsizleştirilebilir veya tamamen göz ardı edilebilir. Bu eğilim, insanın yalnızca doğru olduğunu düşündüğü şeyleri görmesi anlamına gelmez. Daha incelikli bir […]

Değer Koşulları Nedir? (Conditions of Worth)

İnsan Kendi Değerini Nasıl Başkalarının Onayına Bağlar? Bazı insanlar hata yaptıklarında yalnızca yanlış bir davranış sergilediklerini düşünmez. Kendilerini bütünüyle başarısız, yetersiz veya sevilmeye layık olmayan kişiler olarak görürler. Başarılarıyla değer kazanır, başkalarını memnun ettiklerinde rahatlar, beklentileri karşılayamadıklarında ise yoğun suçluluk ve utanç hissederler. Bu düşünce biçiminin arkasında bazen çocukluk döneminde öğrenilmiş bir kabul görme anlayışı […]

Koşullanma Nedir? (Conditioning)

Davranışlarımız Nasıl Kontrol Edilir? İnsan davranışları yalnızca bilinçli kararlarla şekillenmez. Bazen bir söz, bir bakış, bir ses veya geçmişte yaşanan bir olay, kişinin gelecekte nasıl davranacağını belirleyen güçlü bir işarete dönüşebilir. Bir davranışın ardından gelen ödül onu tekrarlama eğilimini artırabilir; belirli bir uyarıcı ise zamanla korku, huzursuzluk veya güven duygusu yaratabilir. Psikolojide Koşullanma (Conditioning), organizmanın […]

Koşullu Ebeveyn İlgisi Nedir? (Parental Conditional Regard)

Sevginin Ödül ve Ceza Aracına Dönüşmesi Çocuklar yalnızca beslenmeye, korunmaya ve eğitime ihtiyaç duymaz. Aynı zamanda kabul edilmeye, önemsenmeye ve sevilmeye ihtiyaç duyarlar. Ebeveynin gösterdiği ilgi ve şefkat, çocuğun kendilik algısının ve ilişkiler dünyasına ilişkin beklentilerinin gelişmesinde önemli rol oynar. Ancak bu ilgi belirli davranışların karşılığı haline geldiğinde ilişkinin niteliği değişir. Çocuk başarılı olduğunda daha […]

Koşullu Sevgi Nedir? (Conditional Love)

Sevginin İtaat Karşılığında Sunulması Sevgi, insan ilişkilerinin en temel bağlarından biridir. Ancak sevgi sürekli yerine getirilmesi gereken şartlara bağlandığında, ilişki iki insan arasındaki duygusal bağ olmaktan çıkıp bir ödül ve ceza sistemine dönüşebilir. Kişi artık sevildiğinden emin değildir; sevgiyi hak etmek, korumak ve yeniden kazanmak için çaba göstermek zorunda hisseder. Koşullu Sevgi (Conditional Love), kişinin […]

Koşullu Kabul Nedir? (Conditional Acceptance)

Sevginin Bir Ödüle Dönüştürülmesi Sevgi, ilgi ve onay normalde bir ilişkinin doğal parçalarıdır. Ancak bunlar belirli davranışların karşılığında verilen ödüllere dönüştüğünde ilişkinin dengesi değişir. Kişi artık olduğu haliyle kabul edildiğini hissetmez; kabul görmek için sürekli bir şeyleri kanıtlaması gerektiğine inanmaya başlar. Koşullu Kabul (Conditional Acceptance), kişinin sevgi, saygı, ilgi veya onay görmesinin belirli beklentileri karşılamasına […]

Concorde Etkisi Nedir? (Concorde Effect)

Batık Maliyet Tuzağı ve Vazgeçememe Psikolojisi Bir projeye yıllarınızı verdiniz. Para harcadınız, zamanınızı tükettiniz ve çevrenize başarılı olacağını söylediniz. Ancak artık sonuçların beklentilerin çok uzağında olduğu açık. Devam etmek daha fazla kayıp getirecek. Yine de duramıyorsunuz. Çünkü vazgeçmek yalnızca projeyi bitirmek anlamına gelmiyor. Geçmişte harcadığınız bütün zamanın, emeğin ve paranın boşa gittiğini kabul etmek zorunda […]

Kavramsal Esnetme Nedir? (Conceptual Stretching)

Kavramların İçini Boşaltan Söylem Manipülasyonu Bir ülkeye demokrasi deniyor. Başka bir ülkeye de. İlkinde özgür seçimler, bağımsız yargı, temel haklar ve güçlü denetim mekanizmaları bulunuyor. İkincisinde seçimler yapılmasına rağmen muhalefet baskı altında, medya kontrol ediliyor ve iktidarın değişmesi neredeyse imkânsız. İki ülkeyi aynı kavramla tanımlamak ne kadar açıklayıcı? Sorun, ülkelerden birinin demokrasiye daha yakın olması […]

Kavramsal Metafor Teorisi Nedir? (Conceptual Metaphor Theory – CMT)

Bir siyasetçi ekonomik krizi “savaş” olarak tanımladığında, yalnızca süslü bir benzetme yapmış olmaz. Dinleyicilerine mücadele edilmesi gereken bir düşman, katlanılması gereken fedakârlıklar ve olağanüstü kararların kabul edilebileceği bir ortam da sunar. Bir medya kuruluşu göçü “sel” olarak nitelendirdiğinde ise insanların hareketliliği, bireysel hikâyelerden ve toplumsal koşullardan uzaklaştırılarak kontrol edilmesi gereken doğal bir tehdide benzetilebilir. Bu […]

Kavramsal Yoksunluk Nedir? (Conceptual Deprivation)

Yaşadıklarını Adlandıramayan İnsan Nasıl Manipüle Edilir? Bir insanın başına gelenleri anlatamadığını düşünün. Rahatsızdır, incinmiştir, sürekli kendisinden şüphe etmektedir. Bir şeylerin yanlış gittiğini hisseder ama ne olduğunu açıklayamaz. Yaşadığı deneyimi tarif etmeye çalıştığında kelimeler yetersiz kalır. Çevresinden duyduğu cevaplar ise çoğu zaman aynıdır: “Abartıyorsun”, “Yanlış anlamışsın” veya “Herkesin ilişkisi böyle.” Sorun her zaman kişinin kendisini ifade […]