Etiket: Verileştirilmiş Benlik
Verileştirilmiş Benlik sosyoloji, medya çalışmaları ve dijital etik literatüründe algoritmik manipülasyon, gözetim kapitalizmi ve veri güdümlü davranış yönlendirmesi konularıyla doğrudan ilişkilidir.
Kavramın literatürdeki yeri, manipülasyonla ilişkisi ve akademik arka planı şu şekildedir:
1. Kavramın Kökeni ve Anlamı
• Quantified Self’ten Datafied Self’e: İlk başlarda bireylerin kendi istekleriyle akıllı cihazlar üzerinden adımlarını, uykularını veya kalorilerini takip etmesi akımı için “Quantified Self” (Nitelendirilmiş/Ölçülmüş Benlik) terimi kullanılıyordu.
• Verileştirilmiş Benlik: Süreç bireyin kontrolünden çıkıp; sosyal medya platformları, arama motorları ve algoritmaların bireyin her adımını (beğeniler, kaydırma hızı, konum, mesajlar) sürekli arka planda verileştirmesiyle (datafication) “Datafied Self” (Verileştirilmiş Benlik) kavramına dönüştü. Yani dijital dünyada sizin etten kemikten halinizin ötesinde, şirketlerin elinde sürekli büyüyen algoritmik bir “veri ikiziniz” (data double) oluşur.
2. Manipülasyon Kavramlarıyla İlişkisi
Verileştirilmiş Benlik, literatürde manipülasyon teorileriyle tam olarak şu noktalarda kesişir:
• Psikografik Profilleme ve Mikro-Hedefleme: Sizin verileştirilmiş benliğiniz (korkularınız, zaaflarınız, siyasi eğilimleriniz) analiz edilerek, tamamen size özel tasarlanmış içerik ve reklamlar önünüze çıkarılır. Bunun en somut ve literatüre giren örneği, seçmenlerin verileştirilmiş benliklerini manipüle eden Cambridge Analytica skandalıdır.
• Algoritmik Manipülasyon ve İrade Gasbı: Bireyin dijitaldeki verileştirilmiş kimliği, platformların algoritmaları tarafından beslenir. Literatürde Deborah Lupton gibi araştırmacılar, bu durumun bireyin kendi özgür iradesini ve sezgilerini manipüle ederek kararları algoritmalara devretmesine (outsourcing) neden olduğunu savunur.
• Gözetim Altında Davranış Değişikliği: Birey sürekli verileştirildiğini ve izlendiğini bildiğinde (veya bunu içselleştirdiğinde), dijital dünyada toplumsal onay almak adına kendi davranışlarını manipüle etmeye, sansürlemeye veya yapay bir ahlaki performans sergilemeye başlar.
Literatürde Bu Kavramı Çalışan Önemli İsimler
Eğer akademik bir araştırma yapıyorsanız, bu kavramı manipülasyon ve dijital benlik bağlamında ele alan şu isimlerin çalışmalarını inceleyebilirsiniz:
• Deborah Lupton: Dijital sağlık, veri takibi ve verileştirilmiş bedenler/benlikler üzerine öncü çalışmaları vardır.
• Shoshana Zuboff: “Gözetim Kapitalizmi Çağı” adlı çalışmasında verileştirilen insan deneyiminin nasıl ham maddeye dönüştürülüp davranışsal manipülasyon için kullanıldığını anlatır.
• Nick Couldry ve Andreas Hepp: Verileşen toplum (The Datafied Society) ve bunun bireyin benlik inşası üzerindeki manipülatif etkilerini incelerler.
Özetle; Verileştirilmiş Benlik, büyük veri çağında bireylerin nasıl manipüle edilebilir dijital nesnelere dönüştürüldüğünü açıklamak için eleştirel teoride sıkça başvurulan gerçek ve akademik bir kavramdır.
