Etiket: Toplumsal Amnezi
Toplumsal Amnezi psikoloji, sosyoloji, medya çalışmaları ve siyaset bilimi alanyazınında kitlelerin manipüle edilmesi, toplumsal hafızanın silinmesi veya tarihin egemen güçler tarafından yeniden yazılması süreçlerini açıklamak için sıkça kullanılır.
Kavramın detayları, manipülasyonla ilişkisi ve literatürdeki yeri şu şekildedir:
1. Literatürdeki Kökeni: Russell Jacoby
Kavramı akademik literatürde en güçlü şekilde popülerleştiren isim tarihçi ve düşünür Russell Jacoby’dir. Jacoby, 1975 yılında yayımlanan “Social Amnesia: A Critique of Contemporary Psychology” (Sosyal Amnezi: Çağdaş Psikolojinin Bir Eleştirisi) adlı kitabında bu terimi detaylandırmıştır.
• Jacoby’ye göre sosyal amnezi; toplumun kendi geçmişini, kritik ve tarihsel bağlamını baskılaması, unutması veya toplumun hafızasından zorla silinmesidir.
• Yazar, toplumsal düzeyde “hatırlama yetisinin veya geriye dönüp düşünme reddinin, doğrudan doğruya sağlıklı düşünme yetisinin kaybedilmesine” yol açtığını savunur.
2. Manipülasyon ve Kitle İletişimi ile İlişkisi
Sosyal amnezi, doğrudan rızanın imalatı, propaganda ve kitle manipülasyonu mekanizmalarıyla çalışır:
• Sistematik Unutturma (Organized Forgetting): Siyasi otoriteler, egemen medya grupları veya manipülatörler, kitlelerin tepki göstermesini engellemek için geçmişteki skandalları, krizleri veya hakikatleri unutturma yoluna giderler. Günümüz medyasının bilgi bombardımanı ve yapay gündem değişiklikleri bu amneziyi besler.
• Tarihin Yeniden Yazılması ve Çerçeveleme: Paul Connerton gibi düşünürlerin de belirttiği üzere sosyal amnezi, baskıcı rejimlerin veya ideolojik yapıların toplumu manipüle etmek için başvurduğu “baskıcı silme” (repressive erasure) yöntemidir. Toplumsal hafıza manipüle edilerek kitlelerin geçmişle bağı koparılır, böylece mevcut manipülasyonlara açık hale getirilirler.
• Gündem Belirleme ve Tüketim Kültürü: Düşünce literatüründe, modern kapitalist sistemin ve “planlı eskitme” (planned obsolescence) mantığının sadece eşyaları değil, fikirleri ve geçmişi de hızla tüketerek bir tür sosyal amnezi yarattığı savunulur.
3. Diğer İlgili Literatür Kavramları
Bu kavramın alanyazında sıkça karıştırıldığı veya birlikte anıldığı bazı kardeş terimler de mevcuttur:
• Cultural Amnesia (Kültürel Amnezi): Toplumların modernleşme veya dış travmalar neticesinde kendi köklerini, geleneklerini ve değerlerini unutması durumudur.
• Collective Amnesia (Kolektif Amnezi): Bir grubun veya tüm bir ulusun ortak bir hafıza kaybı yaşaması, belirli tarihi olayları tamamen göz ardı etme eğilimidir.
Özetle; Toplumsal Amnezi, kitle psikolojisini yönetmek, toplumsal algıyı manipüle etmek ve insanları tarihsel bağlamdan kopararak sorgulamayan bireylere dönüştürmek amacıyla uygulanan (ya da sistemin doğal bir çıktısı olarak gelişen) teorik altyapısı güçlü bir manipülasyon/sosyoloji kavramıdır.
