Etiket: Telafi Edici Tüketim
Telafi Edici Tüketim kavramı, tüketici davranışı, sosyal psikoloji ve pazarlama literatüründe geniş bir yer tutar. Temelinde psikolojideki “savunma mekanizmaları” ve “telafi (compensation)” teorileri yatar.
Manipülasyon Kavramıyla İlişkisi Nedir?
Telafi Edici Tüketim, bireyin doğrudan kendisini manipüle etmesi (öz-manipülasyon) veya dışsal manipülasyonların bir sonucu olarak ortaya çıkar:
1. Psikolojik ve Öz-Manipülasyon: Birey; hayatında hissettiği bir eksikliği, başarısızlığı, düşük öz-saygıyı veya güçsüzlük hissini (örneğin işini kaybetmek, sosyal olarak dışlanmak) doğrudan çözmek yerine, satın alma davranışı yoluyla zihnini manipüle ederek bu açığı kapatmaya çalışır. Örneğin, kendini sosyal olarak yetersiz veya dışlanmış hisseden birinin sırf statü kazanmak ve bu açığı maskelemek için lüks bir saat veya araba satın alması telafi edici tüketimdir.
2. Pazarlama ve Reklam Manipülasyonu: Pazarlamacılar ve reklamcılar bu kavramı bir manipülasyon aracı olarak sıklıkla kullanırlar. Reklamlar aracılığıyla tüketicilerde yapay bir “yetersizlik”, “yaşlılık korkusu”, “statü kaybı” veya “yalnızlık” hissi (manipülasyon) tetiklenir. Tüketici bu olumsuz duygusal durumdan kurtulmak için kendisine sunulan ürünü satın almaya (telafi etmeye) yönlendirilir.
Literatürdeki Yeri
Telafi Edici Tüketim kavramı özellikle Kardes, Kim ve Lim (2005) ile Rucker ve Galinsky (2008) gibi araştırmacıların çalışmalarıyla ampirik olarak kanıtlanmıştır. Araştırmalar, insanların güçsüzlük hissettiklerinde statü sembolü ürünlere (telafi amacıyla) çok daha fazla ödeme yapmaya istekli olduklarını göstermektedir.
