Etiket: Seçimi Destekleyici Yanlılık
Seçimi Destekleyici Yanlılık kavramı, bireylerin geçmişte yaptıkları seçimleri geriye dönük olarak haklı çıkarma, rasyonalize etme ve seçtikleri seçeneği olduğundan daha iyi gösterme eğilimini tanımlar.
Kavramın Temel Özellikleri Nelerdir?
• Olumluyu Hatırlama: Bir karar verdikten sonra (örneğin bir araba satın aldığınızda veya bir adaya oy verdiğinizde), seçtiğiniz seçeneğin olumlu özelliklerini vurgulama ve hatırlama eğiliminde olursunuz.
• Olumsuzu Yadsıma: Seçtiğiniz seçeneğin kötü özelliklerini unutma, küçümseme veya görmezden gelme eğilimi gösterirsiniz.
• Reddedilen Seçeneği Kötüleme: Seçmediğiniz (reddettiğiniz) diğer alternatiflerin ise çoğunlukla olumsuz özelliklerini hatırlar, olumlu yönlerini ise hafızanızda arka plana itersiniz.
Manipülasyon ile İlişkisi Nedir?
Seçimi destekleyici yanlılık, temelde insan beyninin Bilişsel Çelişki (Cognitive Dissonance) yaşamamak ve “keşke” dememek için geliştirdiği bir savunma mekanizmasıdır. Ancak manipülasyon süreçlerinde şu şekillerde karşımıza çıkar:
1. Kendini Manipüle Etme: Kişi yanlış bir karar vermiş olsa bile, egosunu korumak ve pişmanlık hissetmemek için kendi hafızasını ve algısını manipüle eder.
2. Pazarlama ve Reklam Manipülasyonu: Markalar, bir ürünü satın almanızı sağladıktan sonra (“satış sonrası hizmetler” veya “tebrik mesajları” ile) bu yanlılığınızı besler. Böylece üründen memnun olmasanız bile kendinizi “doğru karar verdiğinize” ikna edersiniz.
3. Siyasi ve Sosyal Manipülasyon: Bir lidere, partiye veya fikre bağlanan kitleler, o odağın yaptığı hataları seçimi destekleyici yanlılık nedeniyle görmezden gelir. Manipülatörler, kitlelerin geçmişteki bu bağlılıklarını bildikleri için onları kendi kararları üzerinden manipüle etmeye devam edebilirler (Örn: “Siz zaten bizi seçerek en doğrusunu yaptınız, şimdi de arkamızda durmalısınız” mesajı).
Özetle; Seçimi Destekleyici Yanlılık bilişsel psikoloji, davranışsal ekonomi ve sosyal psikoloji literatüründe sıkça incelenen yerleşik bir bilişsel yanılgıdır.
