Etiket: Rızanın Mühendisliği
Rızanın Mühendisliği kavramı, modern halkla ilişkilerin kurucusu kabul edilen ve Sigmund Freud’un yeğeni olan Edward Bernays tarafından 1947 yılında kaleme alınan aynı adlı makaleyle literatüre kazandırılmıştır.
Kavramın Kökeni ve Tanımı
Bernays, The Engineering of Consent (1947) adlı makalesinde ve 1955 yılında yayımlanan aynı isimli derleme kitabında bu kavramın çerçevesini çizmiştir.
• Temel Anlamı. Demokratik toplumlarda kitlelerin belirli bir fikre, ürüne veya politikaya gönüllü olarak destek vermesini sağlamak amacıyla psikoloji, sosyoloji ve kitle iletişim araçlarının bilimsel bir plan dahilinde kullanılmasıdır.
• Bilinçaltı ve İrrasyonellik. Bernays, insanların rasyonel kararlar almaktan ziyade bilinçaltı arzular ve korkularla hareket ettiğini savunur. Rıza mühendisliği, kitlelere doğrudan emir vermek yerine onların duygusal dürtülerine hitap ederek istenen davranışı kendi özgür iradeleriyle seçtikleri hissini yaratmayı hedefler.
• Uygulama Alanları. Siyasi kampanyalardan tüketim alışkanlıklarının değiştirilmesine kadar geniş bir yelpazede kullanılır. Bernays’ın 1929’da kadınların sigara içmesini “özgürlük meşaleleri” (Torches of Freedom) sloganıyla feminizm hareketine bağlayarak tütün satışlarını artırması bu kavramın en bilinen tarihsel örneğidir.
İlişkili Bir Diğer Kavram: “Rızanın İmalatı” (Manufacturing Consent)
Literatürde “Engineering of Consent” ile sıkça yan yana anılan ancak eleştirel bir perspektif sunan kardeş bir kavram daha vardır.
• Walter Lippmann (1922). Public Opinion adlı eserinde “manufacture of consent” (rızanın imalatı) ifadesini ilk kez kullanarak kamuoyunun seçkinler tarafından şekillendirildiğini belirtmiştir.
• Noam Chomsky ve Edward S. Herman (1988). Manufacturing Consent (Rızanın İmalatı) adlı kitaplarında bu kavramı eleştirel medya teorisine dönüştürmüşlerdir. Bernays kavramı bir “yönetim ve ikna tekniği” olarak savunurken, Chomsky ve Herman kitle medyasının sermaye ve iktidar çıkarları doğrultusunda halkı nasıl manipüle ettiğini “Propaganda Modeli” üzerinden deşifre etmişlerdir.
