İçeriğe atla
Manipülasyon

Karar senin mi, sana mı verdirildi?

Etiket: Otomatikleştirilmiş Nesnellik

Otomatikleştirilmiş Nesnellik geleneksel psikolojik manipülasyondan ziyade, modern medya sosyolojisi, dijital iletişim, yapay zekâ etiği ve algoritmik manipülasyon literatüründe kritik bir olguyu tanımlamak için kullanılır.
Literatürde bu kavramın yeri, işleyişi ve manipülasyonla ilişkisi şu şekildedir:

1. Kavramın Kökeni ve Anlamı

Medya teorisyeni Tarleton Gillespie tarafından ortaya atılan “Algorithmic Objectivity” (Algoritmik Nesnellik) kavramıyla doğrudan bağlantılı olan Automated Objectivity, insanların bilgisayar programlarına, algoritmalara ve yapay zekâ sistemlerine “insan duygularından, önyargılarından ve çıkarlarından arınmış, tamamen tarafsız ve kusursuz” olma niteliği atfetme eğilimidir.
İnsanlar doğası gereği bir insanın sunduğu bilgiye (örneğin bir gazetecinin veya politikacının sözlerine) şüpheyle yaklaşırken; bir algoritmanın, arama motorunun veya yapay zekânın sunduğu sonuçları “matematiksel bir kesinlik ve mutlak nesnellik” olarak algılama yanılgısına düşerler.

2. Manipülasyonla İlişkisi: “Nesnellik İllüzyonu”

Bu kavram, dijital çağda kitlelerin manipüle edilmesinde en güçlü silahlardan biri haline gelmiştir. “Nesnellik illüzyonu” üzerinden şekillenen manipülasyon mekanizmaları şöyle işler:
• Algoritma Arkasına Gizlenen Önyargılar: Algoritmalar insanlar tarafından yazılır ve insanların sağladığı (taraflı/kusurlu) verilerle eğitilir. Ancak sistem “otomatik” çalıştığı için, arka plandaki bu taraflılık gizlenir ve kullanıcılara “nesnel veri” gibi sunulur.
• Gündem ve Algı Yönetimi: Arama motorları, sosyal medya platformları veya haber akışları; arka planda ticari ya da siyasi çıkarlara göre optimize edilmiş filtreler kullansa da, kullanıcıya sonuçları “otomatik ve tarafsız” hissettirir. Kullanıcı, kendi özgür iradesiyle tarafsız bir bilgiye ulaştığını sanırken aslında algoritmik manipülasyona maruz kalmaktadır.
• Sorumluluktan Kaçma (Meşrulaştırma): Kurumlar veya platformlar, manipülatif ya da sansürcü kararlarını “Biz müdahale etmiyoruz, sistem tamamen otomatik çalışıyor” diyerek bu kavramın arkasına saklarlar.
Özetle; Otomatikleştirilmiş Nesnellik, manipülatörlerin veya algoritmik sistemlerin kendi taraflı ajandalarını “teknolojik ve bilimsel bir tarafsızlık” maskesi altında kitlelere dayatmasını sağlayan, literatürde sıkça eleştirilen algısal bir tuzaktır.

Manipülasyon

Karar senin mi, sana mı verdirildi?

Tüm hakları saklıdır