Etiket: Mertoncu Normların Çöküşü
Mertoncu Normların Çöküşü, özellikle bilim sosyolojisi, bilim politikaları ve araştırma etiği alanlarında, bilimsel bilginin manipüle edilmesi, ticarileşmesi veya siyasallaşması süreçlerini açıklamak için doğrudan kullanılır.
Kavramın arka planı ve manipülasyonla ilişkisi şu şekildedir:
1. Mertoncu Normlar (CUDOS) Nedir?
Sosyolog Robert K. Merton tarafından 1942’de ortaya atılan bu normlar, ideal ve manipülasyondan uzak bir bilim dünyasının dört temel direğini (CUDOS) oluşturur:
• Communism / Communalism (Ortaklık): Bilimsel bulgular kamuya aittir, herkesle paylaşılmalıdır.
• Universalism (Evrensellik): Bilimsel iddialar, iddiayı ortaya atanın kimliğinden, ırkından veya statüsünden bağımsız olarak değerlendirilmelidir.
• Disinterestedness (Çıkarsızlık/Nesnellik): Bilim insanları kişisel, siyasi veya maddi kazanç için değil, sadece hakikat için çalışmalıdır.
• Organized Skepticsm (Örgütlü Kuşkuculuk): Her iddia, kanıtlar sunulana kadar sıkı bir mantıksal ve ampirik süzgeçten geçirilmelidir.
2. “Mertoncu Normların Çöküşü” ve Manipülasyon İlişkisi
Mertoncu Normların Çöküşü “Collapse of Mertonian Norms” kavramı (özellikle akademisyen David Kellogg’un 2006 tarihli aynı isimli makalesi ve John Ziman gibi bilim felsefecilerinin çalışmalarıyla popülerleşmiştir) bu ideal yapının modern dünyada nasıl çöktüğünü ve manipüle edildiğini inceler.
Normlar çöktüğünde yerini manipülasyona açık şu karşıt normlar (counter-norms) alır:
• Çıkarsızlığın Çöküşü (Siyasi ve Maddi Manipülasyon): Fon sağlayan şirketlerin veya hükümetlerin baskısıyla, araştırma sonuçlarının manipüle edilmesi (örneğin; tütün, ilaç veya iklim değişikliği araştırmalarında fon sağlayanın işine gelecek verilerin cımbızlanması).
• Ortaklığın Çöküşü (Bilgi Gizleme ve Manipülasyon): Bilginin patentler, ticari sırlar veya veri saklama yoluyla kamudan gizlenmesi. Bu durum, başkalarının verileri bağımsız olarak test etmesini (örgütlü kuşkuculuğu) engeller ve akademik manipülasyonların/sahtekarlıkların (veri fabrikasyonu vb.) tespit edilmesini zorlaştırır.
• Evrenselliğin Çöküşü (Statü Manipülasyonu): Çalışmanın kalitesine değil, yazarın veya kurumun prestijine bakılması (akademik network manipülasyonları, yanlı hakem süreçleri).
Özetle; “Mertoncu Normların Çöküşü”, bilimin tarafsızlığını ve güvenilirliğini kaybederek piyasa koşullarına, politik ajandalara ve manipülatif yönlendirmelere açık hale gelmesini ifade eden literatürdeki resmi ve oldukça popüler bir eleştiri kalıbıdır.
