Etiket: Kusurluluk Şeması
Kusurluluk Şeması, Dr. Jeffrey E. Young tarafından geliştirilen Şema Terapi (Schema Therapy) literatürünün temel taşlarından biridir.
Ancak bu kavram doğrudan bir “manipülasyon tekniği” veya taktiği değildir; bireyin çocukluk yaşantılarından getirdiği derin bir psikolojik incinebilirlik ve inanç kalıbıdır.
Kavramın manipülasyonla ilişkisi ve literatürdeki yeri şu şekildedir:
1. Literatürdeki Tanımı ve Kökeni
Kusurluluk Şeması (Defectiveness/Shame); kişinin içten içe temelden kusurlu, kusurlarla dolu, değersiz, kötü veya sevilmeye layık olmadığına dair köklü bir inanç taşımasıdır. Birey, “Eğer insanlar benim gerçekte kim olduğumu öğrenirlerse beni hemen terk ederler veya reddederler” korkusu yaşar. Genellikle çocuklukta aşırı eleştirel, cezalandırıcı, sevgisini esirgeyen veya istismarcı ebeveynlerle büyümek bu şemayı yaratır.
2. Manipülasyon ile İlişkisi Nasıl Kurulur?
Kusurluluk şeması, ilişkilerde iki taraflı olarak manipülatif döngüleri tetikler:
• Manipülasyonun Hedefi Olmak (Kurban Rolü): Bu şemaya sahip bireyler, narsist veya manipülatif partnerlerin en kolay hedefi haline gelir. Manipülatör kişi en ufak bir eleştiri veya suçlama yönelttiğinde, kusurluluk şeması tetiklenen kişi suçu hemen kendisinde arar. “Ben zaten hatalıyım, bende bir problem var” diyerek partnerinin manipülasyonlarına (örneğin Gaslighting) boyun eğer ve kendini kolayca suçlu hisseder.
• Manipülatif Başa Çıkma (Aşırı Telafi Modu): Şema terapi literatürüne göre, bu şemaya sahip bazı insanlar utanç duygularıyla baş etmek için Aşırı Telafi (Overcompensation) yöntemini seçerler. İçlerindeki değersizlik duygusunu gizlemek amacıyla dışarıya karşı kibirli, aşırı mükemmeliyetçi, kontrolcü ve hatta başkalarını manipüle eden / kullanan (manipulation/exploitation) bir karaktere bürünebilirler.
Özetle; Kusurluluk Şeması, klinik psikolojide bireyin kendisini değersiz görmesini açıklayan gerçek bir psikolojik yapıdır. İlişkilerdeki manipülasyon mekanizmalarını anlamak için sıklıkla bu şemanın varlığı incelenir.
