İçeriğe atla
Manipülasyon

Karar senin mi, sana mı verdirildi?

Etiket: Kolektif Eylem

Kolektif Eylem kavramı psikolojide tek bir kişinin uyguladığı bireysel bir manipülasyon taktiği değil; sosyal psikoloji, sosyoloji ve kitle iletişim teorilerinde geniş kitlelerin manipüle edilerek ortak bir harekete geçirilmesini veya kitlelerin manipülasyona karşı birleşmesini açıklayan yapısal bir kavramdır.
Literatürde Kolektif Eylem ve manipülasyon ilişkisi şu ana başlıklar altında incelenir:

1. Sosyal ve Kolektif Manipülasyon (Social-Collective Manipulation)

Sosyal psikoloji literatüründe manipülasyon; kişilerarası, grup içi ve sosyal-kolektif olmak üzere üçe ayrılır.
• Sosyal-Kolektif Manipülasyon, hedef tahtasına tek bir kişiyi değil, bütün bir toplumu veya büyük bir kitleyi koyar.
• Manipülatörler (politik liderler, dezenformasyon ağları veya algı mühendisleri), kitlelerin ortak hareket etme dürtüsünü (collective action) tetiklemek için stratejik hamleler yapar.

2. Savaş ve Çatışma Literatüründe “Lider Manipülasyonu”

Evrimsel psikoloji ve siyaset bilimi literatüründe (örneğin ScienceDirect gibi platformlardaki çalışmalarda) liderlerin kendi kişisel çıkarlarını korumak için kitleleri nasıl manipüle ettiği araştırılır.
• Liderler, aslında kendi kişisel problemi olan bir durumu, stratejik bir dille “Kolektif bir sorun / Ulusal tehdit” gibi çerçeveler (Strategic Conflict Framing).
• Böylece kitlelerin savunma mekanizmalarını manipüle ederek onları bir kolektif eyleme (savaş, protesto, boykot vb.) sürüklerler. Literatürde buna doğrudan “Warfare as collective action, and the role of leader manipulation” (Kolektif eylem olarak savaş ve lider manipülasyonunun rolü) denir.

3. Dijital ve Algoritmik Kolektif Manipülasyon (Algorithmic Collective Action)

Güncel veri bilimi ve manipülasyon literatüründe, yapay zekâ ve algoritmalara karşı yürütülen manipülasyonları ifade eder.
• Belirli gruplar bir araya gelerek (kolektif olarak) e-ticaret sitelerinin puanlama sistemlerini, sosyal medya algoritmalarını veya arama motorlarını manipüle etmek için organize hareket ederler. Literatürde bu durum “Kolektif eylem manipülasyonu” olarak adlandırılır.

4. Kitle Psikolojisi ve Algı Yönetimi (Crowd Psychology)

Gustave Le Bon gibi öncülerin Kitle Psikolojisi teorilerinden beri bilinen bir gerçektir: Kalabalıklar manipülasyona son derece açıktır. Manipülatörler; kitlelerin “adaletsizlik hissi”, “grup kimliği” ve “öfke” gibi duygularını manipüle ederek normalde tek tek bireylerin asla yapmayacağı yıkıcı ya da yapıcı kolektif eylemleri (isyanlar, linç kültürü, kitlesel hareketler) tetikleyebilirler.

Manipülasyon

Karar senin mi, sana mı verdirildi?

Tüm hakları saklıdır