Etiket: Kodlanmış Eşitsizlik
Kodlanmış Eşitsizlik kavramı geleneksel psikolojik manipülasyondan ziyade, modern dijital manipülasyon, veri etiği ve algoritmik ayrımcılık literatüründe merkezi bir yere sahiptir.
Kavramın akademik çerçevesi ve işleyiş mekanizması şu şekildedir:
Kavramın Kökeni ve Tanımı
Kodlanmış Eşitsizlik (Coded Inequity), önyargıların, ayrımcı pratiklerin ve manipülatif sistemlerin teknolojik altyapılara, algoritmalara ve yapay zekâ modellerine kasıtlı veya kasıtsız olarak kodlanması anlamına gelir. Teknoloji sosyolojisi literatüründe sosyolog Ruha Benjamin’in kavramsallaştırdığı “New Jim Code” (Yeni Jim Yasaları Kodu) teorisiyle doğrudan ilişkilidir.
Sistemlerin tarafsız, objektif ve matematiksel olduğu algısı yaratılarak toplumsal eşitsizliklerin ve manipülasyonun görünmez kılınmasını ifade eder.
Algoritmik Manipülasyonla İlişkisi
“Coded Inequity”, kitleleri ve bireyleri manipüle etmek için modern bir araç olarak kullanılır. Bu manipülasyon üç ana seviyede gerçekleşir:
1. Görünmez Önyargı (Algoritmik Kara Kutular): Algoritmaları eğiten veriler geçmişteki insan önyargılarını barındırdığı için, sistem bu eşitsizliği öğrenir ve nesnel bir gerçeklikmiş gibi yeniden üretir. Örneğin, işe alım algoritmalarının kadın adayları, bankacılık algoritmalarının ise belirli etnik grupları manipülatif bir şekilde elemesi bu kapsama girer.
2. Kitlelerin Algı Manipülasyonu: Sosyal medya algoritmalarının kodlanma biçimi, kullanıcıların dikkatini maksimumda tutmak için kutuplaştırıcı ve manipülatif içerikleri (filtre balonları ve yankı odaları yaratarak) öne çıkarır.
3. Teknolojik Yardımseverlik Maskesi (Technological Benevolence): Sistemlerin “kullanıcı dostu” veya “tarafsız teknolojik çözümler” olarak sunulması, arka planda dönen manipülatif veri toplama ve gözetim pratiklerini meşrulaştırır.
Literatürdeki Temel Kaynaklar
Bu kavramı incelemek ve akademik zeminini araştırmak isterseniz literatürdeki en popüler çalışmalar şunlardır:
• Ruha Benjamin – Race After Technology: Abolitionist Tools for the New Jim Code
• Safiya Umoja Noble – Algorithms of Oppression
• Cathy O’Neil – Weapons of Math Destruction
• Netflix Belgeseli (Görsel Kaynak): Joy Buolamwini’nin çalışmalarını da içeren ve algoritmik adaletsizliği anlatan Coded Bias belgeseli bu konuyu doğrudan işler.
