Etiket: Kod/Mekân
Kod/Mekân kavramı doğrudan psikolojik veya duygusal manipülasyonla ilgili değil; beşerî coğrafya, mekân teorileri, dijital sosyoloji ve algı/toplum yönetimi (medya manipülasyonu, gözetim toplumu) alanlarında kullanılan çok önemli bir terimdir.
Kavram, ünlü coğrafyacılar Rob Kitchin ve Martin Dodge tarafından 2011 yılında yayımlanan “Code/Space: Software and Everyday Life” (Kod/Mekân: Yazılım ve Günlük Yaşam) adlı çığır açıcı kitapla literatüre kazandırılmıştır.
Kavramın analizi ve Türk literatüründeki karşılıkları şu şekildedir:
1. Türk Literatüründeki Karşılığı Nedir?
Türk akademik literatüründe bu kavram genellikle şu şekillerde çevrilmekte ve kullanılmaktadır:
• Kod/Mekân (En yaygın ve birebir kullanım)
• Kod/Uzay
• Kodlanmış Mekân ya da Yazılımsal Mekân (Kavramın işleyişini açıklamak için)
2. Code/Space (Kod/Mekân) Ne Demektir?
Kitchin ve Dodge’a göre, eğer bir mekânın işleyişi, varlığı ve oradaki sosyal pratikler tamamen arka planda çalışan bir yazılıma (koda) bağlıysa ve o kod çöktüğünde o mekân artık işlevini tamamen yitiriyorsa, orası bir Code/Space’tir.
• En Klasik Örnek: Havaalanları. Bir havaalanı check-in alanını düşünün. Bilgisayar sistemleri, veri tabanları ve kodlar çalışmadığı an o fiziksel mekân yolcular için bir “havaalanı” olmaktan çıkar; sadece büyük, işlevsiz bir beton yığına dönüşür.
• Diğer Örnekler: Akıllı şehirler, ATM alanları, sadece dijital altyapıyla çalışan modern lojistik merkezleri veya borsa salonları.
3. “Manipülasyon” ile İlişkisi Nedir?
Bu kavramı manipülasyon kelimesiyle yan yana görmenizin sebebi “Mekânın manipüle edilmesi / algı ve veri manipülasyonu” bağlamıdır. Dijital sosyoloji ve medya çalışmalarında bu ilişki şöyle kurulur:
• Mekânsal ve Davranışsal Manipülasyon: Kod/Mekânlarda insanların nasıl hareket edeceği, hangi kapıdan geçeceği, neyi satın alacağı (algoritmalar vasıtasıyla) yazılımlar tarafından manipüle edilir ve yönlendirilir.
• Yazılımsal Yönetimsellik (Algoritma Manipülasyonu): Kod/Mekânlar, görünmez algoritmik kodlar aracılığıyla bireylerin farkında olmadan kontrol edildiği, gözetlendiği ve davranışlarının manipüle edildiği “yeni nesil güç alanları” olarak incelenir. Kodu elinde tutan güç, o mekandaki gerçekliği ve insan davranışını manipüle etme gücünü de elinde tutar.
