İçeriğe atla
Manipülasyon

Karar senin mi, sana mı verdirildi?

Etiket: Keyfi Tutarlılık

Keyfi Tutarlılık kavramı, ünlü davranışsal iktisatçı Dan Ariely ile çalışma arkadaşları George Loewenstein ve Drazen Prelec tarafından 2003 yılında yayımlanan “‘Coherent Arbitrariness’: Stable Demand Curves Without Stable Preferences” isimli akademik makaleyle literatüre kazandırılmıştır. Kavram daha sonra Ariely’nin dünyaca ünlü “Akıldışı Ama Öngörülebilir” (Predictably Irrational) kitabında geniş kitlelere aktarılmıştır.
Kavramın manipülasyon ve insan kararları üzerindeki işleyişi şu temel mantığa dayanır:
• Keyfilik (Arbitrary): İnsanlar daha önce hiç deneyimlemedikleri veya değerini tam bilmedikleri bir ürün/hizmetle karşılaştıklarında, ona biçecekleri ilk fiyatı tamamen rastgele (keyfi) belirlemeye müsaittirler. Hatta bu ilk fiyat (çapa – anchoring), kişinin o an gördüğü ve ürünle hiçbir bağı olmayan rastgele bir sayıdan (örneğin T.C. kimlik numarasının veya telefon numarasının son iki hanesinden) bile etkilenebilir.
• Tutarlılık (Coherence): Bir kez kafamızda o ilk fiyat (çapa) oluştuktan sonra, sonraki tüm kararlarımız ve fiyat değerlendirmelerimiz bu ilk fiyatla tutarlı olacak şekilde birbirini takip eder. Yani ilk adım keyfidir, ancak sonraki adımlar o keyfi adıma sadık kalacak şekilde son derece mantıklı ve tutarlı bir silsile izler.

Pazarlama ve Manipülasyondaki Örnekleri

Keyfi Tutarlılık kavramı, fiyatlandırma stratejilerinde ve tüketici manipülasyonunda sıklıkla kullanılır:
1. Lüks Markaların Stratejisi: Bir mağazaya girdiğinizde kapının hemen girişinde 50.000 TL’lik bir çanta görürsünüz. Bu fiyat zihninizde “keyfi bir çapa” oluşturur. Mağazanın ilerleyen bölümlerinde 8.000 TL’lik bir cüzdan gördüğünüzde, ilk fiyata kıyasla bu cüzdan size “tutarlı bir şekilde” çok ucuz ve mantıklı bir fırsat gibi görünür. Oysa cüzdanın kendi başına ederi çok daha düşük olabilir.
2. İlk Fiyat Belirleme: Bir ürün piyasaya ilk kez çıktığında (örneğin akıllı telefonlar veya abonelik servisleri), şirketler yüksek bir çıkış fiyatı belirler. Tüketici bu ürüne bir kez o fiyatı çapaladıktan sonra, ilerleyen dönemde yapılan küçük indirimler tüketiciye muazzam bir kazanç gibi hissettirir.
Özetle; Keyfi Tutarlılık, zihnimizin ilk gördüğü sayısal veriyi (ne kadar alakasız olursa olsun) bir referans noktası kabul etmesi ve sonraki kararlarını bu referans etrafında manipüle etmesi durumunu açıklayan bilimsel bir olgudur.

Manipülasyon

Karar senin mi, sana mı verdirildi?

Tüm hakları saklıdır