Etiket: İstikrarsızlaştırma
İstikrarsızlaştırma, özellikle ikili ilişkilerde, aile içi şiddet literatüründe ve iş yeri psikolojisinde (mobbing) manipülatörlerin kurbanı zayıflatmak için kullandığı temel stratejilerden biri olarak kabul edilir.
Literatürde İstikrarsızlaştırma kavramının yeri, işleyişi ve ilişkili olduğu diğer manipülasyon taktikleri şu şekildedir:
1. İş Yeri Psikolojisi ve Mobbing Literatüründeki Yeri
Mobbing (psikolojik taciz) üzerine öncü çalışmalar yapan Heinz Leymann ve halefleri, mobbing davranışlarını kategorize ederken “Destabilization” (kurbanın mesleki ve kişisel duruşunu istikrarsızlaştırma) başlığına doğrudan yer verirler. Bu literatüre göre destabilization şu pratiklerle kendini gösterir:
• Kurbanın başarılarını küçümsemek veya tamamen görmezden gelmek.
• Anlamlı iş görevlerini elinden alıp yerine yetkinliğinin çok altında ya da imkansız görevler vermek (böylece başarısız olmasını sağlamak).
• Kurbana sürekli hata yapıyormuş hissi vererek iş güvencesini ve mesleki özgüvenini sarsmak.
2. İlişkisel ve Psikolojik İstismar Literatüründeki Yeri
Psikolojik manipülasyon ve narsistik istismar literatüründe İstikrarsızlaştırma, bir “üst mekanizma” veya hedef olarak tanımlanır. Manipülatörün amacı, kurbanın zihinsel dengesini, hafızasını, algısını ve öz değer duygusunu altüst ederek onu kendine bağımlı hale getirmektir.
Literatürde sıklıkla duyduğumuz diğer popüler manipülasyon kavramları, aslında İstikrarsızlaştırma hedefine hizmet eden alt araçlardır:
• Gaslighting: Kişinin kendi hafızasını, mantığını ve gerçekliğini sorgulamasını sağlayarak onu zihinsel olarak istikrarsızlaştırma (destabilize etme) yöntemidir.
• Moving the Goalposts (Kale Direklerini Kaydırmak): Kurban ne yaparsa yapsın standardı sürekli değiştirerek kişinin hiçbir zaman “yeterli” hissedememesine ve sürekli bir kaygı (istikrarsızlık) içinde yaşamasına neden olur.
• Intermittent Reinforcement (Aralıklı Berkitme): Bir iyi bir kötü davranarak (övgü ve yergi döngüsü) kurbanın duygusal zeminini sürekli sallantıda bırakma taktiğidir.
Özetle;
İstikrarsızlaştırma, kurbanın özgüvenini, algı yeteneğini ve sosyal/mesleki konumunu sistemli bir şekilde sarsarak onu savunmasız bırakmayı amaçlayan, hakemli akademik çalışmalarda ve klinik psikolojide tanınan bir manipülasyon/istismar kavramıdır.
