İçeriğe atla
Manipülasyon

Karar senin mi, sana mı verdirildi?

Etiket: İmalı İltifatlar

Psikoloji, sosyal psikoloji ve iletişim bilimlerinde sıkça incelenen İmalı İltifatlar kavramı, iltifat görünümlü hakaret veya eleştirileri ifade eder. Kişinin yüzüne karşı iyi bir şey söyleniyormuş izlenimi verilirken, cümlenin satır aralarında veya hemen ardından gelen eklemelerle karşı tarafı küçümseme, manipüle etme veya pasif-agresif bir şekilde değersizleştirme amacı taşır.
Türk literatüründe ve dilinde bu kavramı tam olarak karşılayan tek bir kelime olmasa da, akademik çalışmalarda ve günlük dilde şu karşılıklar kullanılmaktadır:

Türk Literatüründeki ve Dilindeki Karşılıkları

Övgü Görünümlü Yergi / İltifat Görünümlü Hakaret: Akademik ve dil bilimsel makalelerde en sık tercih edilen doğrudan çeviridir. Kişinin ilk başta övüldüğünü sanıp ardından manipülasyonu fark ettiği durumları tanımlar.

Pasif-Agresif İltifat: Psikoloji literatüründe bu tür manipülatif davranışlar pasif-agresif kişilik veya iletişim modeli altında incelenir. Kişi öfkesini veya kıskançlığını doğrudan gösteremediği için bunu bir iltifatın arkasına gizler.

Laf Sokmalı / İğneleyici İltifat: Sosyolojik veya daha popüler psikoloji yayınlarında, halk arasındaki “laf sokma” veya “iğneleme (ironi)” eyleminin iltifat kalıbına bürünmüş hali olarak tasvir edilir.

Kavramın Yapısı ve Manipülasyonla İlişkisi

Backhanded compliment, manipülatörlerin sıklıkla kullandığı bir “gaslighting” (psikolojik manipülasyon) ve özgüven sarsma aracıdır. Bu yöntemi tehlikeli kılan şey, hedef alınan kişinin neye uğradığını hemen anlayamamasıdır. Kişi tepki gösterdiğinde manipülatör genellikle “Ben sadece iltifat ediyordum, sen çok alıngansın/yanlış anladın” diyerek hedefi suçlar.
Literatürden Popüler Örnek Kalıpları:

Yeterlilik / Zeka Üzerinden: “Bir kadın/erkek olmana rağmen bu işi gerçekten çok iyi başardın.” (Buradaki gizli hakaret: Normalde cinsiyetinden ötürü başaramayacağını düşünüyordum.)

Görünüş Üzerinden: “Bu kıyafet seni olduğundan çok daha zayıf göstermiş, çok yakışmış.” (Buradaki gizli hakaret: Normalde kilolusun.)

Beklenti Üzerinden: “Bu sınavdan bu kadar yüksek not alabilmene gerçekten çok şaşırdım, tebrik ederim.” (Buradaki gizli hakaret: Normalde senin bu kadar zeki veya başarılı olduğunu düşünmüyordum.)

Manipülasyon

Karar senin mi, sana mı verdirildi?

Tüm hakları saklıdır