Etiket: Hizaya Getirme
Hizaya Getirme kavramı popüler kişisel gelişim veya basit “ilişki manipülasyonu” taktiklerinden ziyade, sosyal psikoloji, sosyoloji ve felsefe literatüründe yer alır. Özellikle ünlü Fransız düşünür Michel Foucault’nun teorileriyle akademiye kazandırılmıştır.
Kavramın literatürdeki yeri ve manipülasyonla ilişkisi şu şekildedir:
1. Bir Manipülasyon ve Kontrol Mekanizması Olarak “Disciplining”
Sosyal ve psikolojik literatürde disciplining, bir bireyi ya da kitleyi açıkça zorlamak (coercion) yerine; bireyin davranışlarını, düşüncelerini ve alışkanlıklarını manipüle ederek onu görünmez bir denetim altına alma sürecidir.
• Örtük Ceza ve Ödül Manipülasyonu: Bireyi sürekli bir “gözetlenme” ve “yargılanma” hissiyatında bırakarak, kendi kendini manipüle etmesini (otokontrol geliştirmesini) sağlamaktır.
• Hizaya Getirme Taktikleri: İkili ilişkilerde veya kurumsal yapılarda; sessizlik sarmalı (silent treatment), suçluluk psikolojisi aşılamak veya normlara uymayanı “anormal/kusurlu” ilan etmek gibi yöntemler doğrudan birer disciplining (hizaya getirme) manipülasyonudur.
2. Güç ve Algı Manipülasyonu (Foucault Literatürü)
Bu kavramın kaynağı olan Disipliner Güç (Disciplinary Power) teorisine göre; manipülasyon en yüksek seviyesine bir insanı “disipline ederek” ulaşır. Kişi bir süre sonra manipüle edildiğini anlamaz, kuralları kendi fikriymiş gibi benimser. Literatürde bu süreç 3 temel araçla manipüle edilir:
1. Hiyerarşik Gözetim: Sürekli izlendiğini düşünen hedef, manipülatörün istediği kalıba girer.
2. Normalleştirici Yargı: Hedefe sürekli “Yetersizsin”, “Hatalısın”, “Normali bu değil” denerek (tıpkı gaslighting veya devaluation taktiklerinde olduğu gibi) birey manipüle edilir ve hizaya getirilir.
3. Sınav/Test Etme: Manipülatörün sürekli hedefi test etmesi, açığını araması durumudur.
