Etiket: Hayvanlaştırıcı İnsandışılaştırma
Hayvanlaştırıcı İnsandışılaştırma kavramı, Avustralyalı sosyal psikolog Nick Haslam tarafından 2006 yılında ortaya atılan ve literatürde çok geniş kabul gören İnsandışılaştırma Modeli’nin (Dehumanization Model) iki temel boyutundan biridir.
Kavramın Kökeni ve Anlamı
Sosyal psikolojide insandışılaştırma, bir grubu veya bireyi “tam olarak insan değilmiş” gibi görme eğilimidir. Haslam’ın modeline göre bu durum ikiye ayrılır:
1. Animalistic Dehumanization (Hayvanlaştırıcı İnsandışılaştırma): İnsanları insan yapan, onları hayvanlardan ayıran rafine özelliklerin (kültür, ahlak, mantık, rasyonellik ve özdenetim) karşı tarafta olmadığını varsaymaktır. Karşıdaki kişi veya grup; ilkel, dürtüsel, vahşi veya bilişsel olarak yetersiz (hayvan gibi) görülür.
2. Mechanistic Dehumanization (Mekanik İnsandışılaştırma): İnsanları robot veya makine gibi görmektir (sıcaklık, empati ve duygulardan yoksun kabul etmek).
Manipülasyon ve Kötüye Kullanım ile İlişkisi
Manipülasyon, propaganda ve kitle psikolojisinde Animalistic Dehumanization şu şekillerde karşımıza çıkar:
• Savaş ve Çatışma Propagandası: Tarih boyunca egemen güçler veya manipülatörler, düşman gördükleri etnik, dini ya da sosyal grupları “fareler”, “hamam böcekleri” veya “vahşi hayvanlar” olarak nitelendirmiştir (Örn: Ruanda Soykırımı veya Nazi Almanyası). Bu manipülasyon, hedef kitleye karşı şiddet uygulamayı vicdanen kolaylaştırır.
• Aşağılama ve Değersizleştirme (Gaslighting/Zorbalık): Bireysel ilişkilerdeki manipülasyonlarda da bir taraf diğerini sürekli mantıksız, aşırı dürtüsel, “sadece içgüdüleriyle hareket eden” biri gibi konumlandırarak onun rasyonel sesini bastırmaya çalışır.
