İçeriğe atla
Manipülasyon

Karar senin mi, sana mı verdirildi?

Etiket: Epistemik Yozlaşma

Epistemik Yozlaşma özellikle felsefe (erdem epistemolojisi), eğitim bilimleri, bilim sosyolojisi ve son yıllarda yapay zeka güvenliği alanlarında kullanılan teorik bir terimdir. Manipülasyon, bilgi kirliliği ve sistematik yönlendirme süreçleriyle doğrudan ilişkilidir.
Kavramın literatürdeki kullanım alanları ve temel boyutları şu şekildedir:

1. Erdem Epistemolojisi ve Felsefe (Bireysel ve Toplumsal Boyut)

• Temel Tanım. İngiliz filozof Ian James Kidd’in çalışmaları ile popülerleşen bu yaklaşımda epistemik yozlaşma, bir kişinin veya kurumun bilgiye ulaşma, doğruyu arama ve akıl yürütme kapasitesinin (epistemik karakterinin) dış etkenler nedeniyle zarar görmesi anlamına gelir.
• Kusurların Teşvik Edilmesi. Çevresel koşullar, doktrinler veya manipülatif yapılar bireylerde kibir, dogmatizm, dar görüşlülük ve tembellik gibi “epistemik kusurları” (epistemic vices) teşvik ettiğinde epistemik yozlaşma ortaya çıkar.
• Sosyal Baskı ve Manipülasyon. Bireylerin kendi akıl yürütme yeteneklerine ve yargılarına olan güvenlerinin sistematik olarak aşındırılması (örneğin gaslighting veya yoğun propaganda süreçleri) bu kapsama girer.

2. Bilim Felsefesi ve Kurumsal Manipülasyon

• Bilgi Sistemlerinin Bütünlüğünü Kaybetmesi. Tıp ve bilim felsefesi literatüründe (örneğin Sergio Sismondo’nun araştırmalarında) bu kavram, bilimsel bilgi üretim sistemlerinin çıkar çatışmaları nedeniyle güvenilirliğini yitirmesi anlamında kullanılır.
• Çıkar Odaklı Manipülasyon. Siyasi, ticari veya kariyer hedefleri uğruna bilimsel verilerin çarpıtılması, fon sağlayıcıların (örneğin ilaç veya tütün endüstrisinin) kendi çıkarlarına uygun sonuçlar ürettirerek bilimin meşruiyetini sömürmesi bu sürecin temel örnekleridir.

3. Yapay Zeka ve Siber Güvenlik (Güncel Literatür)

• Epistemic Corruption Attacks. Güncel teknik literatürde yapay zeka güvenlik sistemlerinin içsel bilgi temsillerini kasıtlı olarak bozmayı hedefleyen saldırılar bu isimle anılır.
• Algı ve Karar Manipülasyonu. Saldırganlar sistemin anlık davranışını değiştirmek yerine, uzun vadeli bilgi bütünlüğünü zehirleyerek sistemin verileri sürekli yanlış yorumlamasına neden olur.

İlişkili Yakın Kavramlar

Manipülasyon literatüründe “Epistemic Corruption” ile birlikte sıkça kullanılan diğer kardeş kavramlar şunlardır:
• Epistemic Manipulation (Epistemik Manipülasyon). Bir kişinin veya grubun inanç sistemini, algısını veya bilgi konumunu gizli ve yönlendirici yöntemlerle değiştirme sürecidir.
• Epistemic Malevolence (Epistemik Kötü Niyet). Başkalarında bilerek ve isteyerek yanlış inançlar oluşturma, bilgiyi gizleme veya çarpıtma eylemidir.
• Epistemic Injustice (Epistemik Adaletsizlik). Miranda Fricker tarafından geliştirilen, bireylerin bilgi aktarıcısı olarak güvenilirliklerinin haksız yere düşürülmesini ifade eden kavramdır.

Manipülasyon

Karar senin mi, sana mı verdirildi?

Tüm hakları saklıdır