İçeriğe atla
Manipülasyon

Karar senin mi, sana mı verdirildi?

Etiket: Epistemik Tabakalaşma

Epistemik Tabakalaşma, geleneksel klinik psikoloji veya bireysel manipülasyon literatüründen ziyade; sosyal epistemoloji, bilgi sosyolojisi, yapay zeka etiği ve dijital medya manipülasyonu alanlarındaki güncel çalışmalarda yer alır.
Kavramın literatürdeki yeri, kapsamı ve manipülasyonla ilişkisi şu şekilde özetlenebilir:

1. Epistemic Stratification (Epistemik Tabakalaşma) Nedir?

• Tanımı. Toplumun veya bireylerin bilgiye erişim, bilgiyi işleme, doğrulama ve yorumlama kapasitelerine göre hiyerarşik katmanlara (sınıflara) ayrılmasını ifade eder.
• Güncel Literatürdeki Yeri. Özellikle algoritmik sistemler ve yapay zeka üzerine yapılan Cognitive Castes: Artificial Intelligence, Epistemic Stratification, and the Dissolution of Democratic Discourse gibi akademik çalışmalarda, teknolojinin ve bilgi mimarisinin toplumu “bilişsel/epistemik bir elit” ile “pasifize edilmiş bir çoğunluk” olarak ikiye bölmesini tanımlamak için kullanılmaktadır.

2. Manipülasyon Kavramlarıyla İlişkisi

Klasik ikili ilişkilerdeki psikolojik manipülasyon (örneğin gaslighting veya love bombing) literatüründe bu terim yerleşik değildir. Ancak sistemik, dijital ve bilişsel manipülasyon süreçleriyle doğrudan bağlantılıdır:
• Algoritmik ve Dijital Manipülasyon. Dijital platformların kişiselleştirilmiş arayüzleri ve algoritmaları, kullanıcıları farklı gerçeklik balonlarına hapsederek rıza üretir ve ortak hakikat zeminini parçalar. Bu durum geniş kitlelerin sistemik olarak manipüle edilmesini kolaylaştırır.
• Bilgi Asimetrisi ve Otorite. Manipülasyonun temel mekanizmalarından biri taraflar arasındaki bilgi eşitsizliğidir. Bir tarafın diğerinin ulaşabileceği kanıtları ve bilgi kaynaklarını kontrol etmesi, literatürde Epistemic Domination (Epistemik Tahakküm) ve Epistemic Asymmetry (Epistemik Asimetri) kavramlarıyla da birlikte ele alınır.

3. Literatürde Daha Yaygın Olan Yakın Kavramlar

Eğer bireysel veya toplumsal manipülasyon dinamiklerini inceliyorsanız, yerleşik felsefe ve psikoloji literatüründe çok daha sık kullanılan şu kardeş kavramlar da öne çıkar:
• Epistemic Injustice (Epistemik Adaletsizlik). Miranda Fricker tarafından literatüre kazandırılan bu kavram, bir kişinin bilgi aktaran bir özne olarak kapasitesinin haksız yere küçümsenmesi veya manipüle edilmesidir.
• Epistemic Gaslighting (Epistemik Gaslighting). Bireyin kendi algılarına, hafızasına ve bilme kapasitesine olan güveninin sistematik olarak aşındırılmasıdır.
• Epistemic Bubbles ve Echo Chambers (Epistemik Balonlar ve Yankı Odaları). Bireylerin karşıt kanıtlardan izole edilerek manipülatif bilgi ekosistemlerinde tutulmasını açıklar.

Manipülasyon

Karar senin mi, sana mı verdirildi?

Tüm hakları saklıdır