İçeriğe atla
Manipülasyon

Karar senin mi, sana mı verdirildi?

Etiket: Epistemik Sürtünme

Epistemik Sürtünme; daha çok epistemoloji (bilgi felsefesi), sosyal felsefe ve bilişsel bilimler alanlarında bilgi edinme, önyargılarla yüzleşme ve inanç güncelleme süreçlerindeki direnci tanımlamak için kullanılır.
Manipülasyon ve algı yönetimi bağlamlarıyla kesiştiği noktalar ve literatürdeki temel kullanımları aşağıda özetlenmiştir.

Literatürdeki Ana Kullanım Alanları

• Sosyal Epistemoloji ve Epistemik Adaletsizlik (José Medina). Filozof José Medina, 2013 tarihli The Epistemology of Resistance adlı eserinde bu kavramı toplumsal güç ilişkileri ve önyargılar bağlamında ele alır. Farklı bakış açılarının birbirine meydan okumasıyla ortaya çıkan “faydalı epistemik sürtünmenin”, bireyleri ve toplumları aktif cehaletten, tek tip düşünceden ve manipülatif yankı odalarından kurtaran bir direnç mekanizması olduğunu savunur.
• Bilgi Felsefesi ve Mantık (Gila Sher ve John McDowell). Filozof Gila Sher, Epistemic Friction: An Essay on Knowledge, Truth, and Logic kitabında bu terimi, insan zihninin düşüncelerinin dış dünyanın gerçekliği tarafından sınırlandırılması anlamında kullanır. Gerçeklikle temas etmeyen veya dışsal kısıtlamalardan (sürtünmeden) kopan düşüncelerin, John McDowell’ın ifadesiyle “boşlukta sürtünmesizce dönmeye” ve kendi kendini kandırmaya açık hale geleceğini vurgular.
• Bilişsel Bilimler ve Yapay Zeka İletişimi. Güncel dilbilim ve yapay zeka araştırmalarında, bireyin mevcut inançlarıyla çelişen yeni bir kanıtla karşılaştığında yaşadığı bilişsel entegrasyon direncini ifade eder. Yapay zeka sistemlerinin kullanıcıyı sürekli onaylaması (dalkavukluk / sycophancy) yerine, sağlıklı bir karar alma süreci için tasarıma bilinçli olarak epistemik sürtünme eklenmesi gerektiği tartışılmaktadır.

Manipülasyon Kavramlarıyla İlişkisi

• Manipülasyona Karşı Koruyucu Bir Kalkan. Literatürde epistemik sürtünme, bir manipülasyon aracı olmaktan ziyade manipülasyonu bozan bir panzehir olarak görülür. Kişinin kendi inançlarını sorgulamasına yol açan bu sürtünme ortadan kaldırıldığında (örneğin algoritmik yankı odalarında veya gaslighting süreçlerinde), birey dış müdahalelere ve yanlış yönlendirmelere açık hale gelir.
• Tersine Kullanım (Bilişsel Yorgunluk Yaratma). Dezenformasyon ve algı yönetimi çalışmalarında doğrudan bu isimle anılmasa da, hedef kitlenin zihninde yapay ve aşırı bir bilgi karmaşası yaratarak gerçeğe ulaşmasını zorlaştırma stratejileri (örneğin “flooding the zone” veya kasıtlı şüphe ekme), epistemik sürtünmenin yıkıcı veya aşırı dozda kullanımına benzetilebilir.

Manipülasyon

Karar senin mi, sana mı verdirildi?

Tüm hakları saklıdır