İçeriğe atla
Manipülasyon

Karar senin mi, sana mı verdirildi?

Etiket: Epistemik Sınır İhlali

Epistemik Sınır İhlali, ilk kez 2019 yılında filozof Nathan Ballantyne ünlü felsefe dergisi Mind’da yayımladığı makalesinde literatüre kazandırmıştır.
Kavram temel olarak felsefe ve sosyal epistemoloji literatüründe yer alsa da, kitle iletişimi, ikna ve bilgi manipülasyonu süreçleriyle doğrudan ilişkilidir.

Kavramın Temel Özellikleri

• Tanımı ve Kapsamı. Kendi alanında gerçek bir yetkinliğe ve uzmanlığa sahip bir kişinin, uzmanlığı bulunmayan tamamen farklı bir disipline geçerek o alanda otoriteymiş gibi kesin yargılarda bulunmasıdır.
• Hata ve Bilgi Kirliliği Kaynağı. Kişiler bir alandaki analiz yeteneklerinin başka bir alana doğrudan aktarılabileceğini varsayarak (aktarılabilir becerileri abartarak) arka plan bilgisi olmadan hatalı çıkarımlar yaparlar.
• Literatürdeki Bilinen Örnekler. Nathan Ballantyne ve konuyu inceleyen araştırmacılar; kimya alanında iki Nobel ödülü kazanıp tıp alanında kanıtsız iddialar ortaya atan Linus Pauling’i veya astrofizikçi olmasına rağmen felsefe üzerine kesin yargılar bildiren Neil deGrasse Tyson’ı bu duruma örnek gösterirler.

Manipülasyon ile İlişkisi

• Otorite Yanılsaması (Hale Etkisi). Toplum, bir kişinin tek bir alandaki yüksek başarısını genel bir güvenilirlik ve her konuda haklılık işareti olarak algılama eğilimindedir. Manipülatörler veya kendi sınırını aşan uzmanlar, mevcut unvanlarının yarattığı bu otoriteyi kullanarak kitleleri uzmanlık dışı konularda ikna edebilirler.
• Uzman Otoritesinin Kötüye Kullanımı. Akademik çalışmalarda bu durum, uzmanlara güvenmek zorunda olan sıradan insanları yanılttığı ve yanlış bilgi (dezenformasyon) yayılımını hızlandırdığı için “uzmanlık otoritesinin ihmalkâr veya kötüye kullanımı” olarak değerlendirilir.
• Bilişsel Manipülasyon Aracı. Tartışma ve propaganda süreçlerinde, konuyla ilgisiz bir alandaki prestijli bir ismin görüşünü “bilimsel kanıt” gibi sunmak (otoriteye başvurma safsatası ile birleşerek) algı yönetiminde sıkça kullanılan bir yöntemdir.
Kavramın felsefi temellerini doğrudan incelemek isterseniz Nathan Ballantyne’ın Epistemic Trespassing makalesine veya uzmanlık sınırlarının ihlalinin etik boyutlarını ele alan What’s wrong with epistemic trespassing? incelemesine göz atabilirsiniz.

Manipülasyon

Karar senin mi, sana mı verdirildi?

Tüm hakları saklıdır