Etiket: Epistemik Parçalanma
Epistemik Parçalanma; medya çalışmaları, bilgi etiği, sosyal epistemoloji ve yapay zeka yönetişimi alanlarında toplumun ortak bir gerçeklik ve bilgi zemini üzerinde buluşamaması durumunu açıklamak için kullanılır.
Kavramın Temel Özellikleri ve Literatürdeki Yeri
• Kavramsal Tanım. Toplumun veya bireylerin farklı bilgi kaynaklarına, algoritmik akışlara ve doğrulama yöntemlerine maruz kalarak ortak bir gerçeklik algısını kaybetmesi anlamına gelir. Bireyler aynı olaya baksalar bile birbirinden tamamen kopuk bilgi evrenlerinde (epistemik baloncuklarda) yaşarlar.
• Algoritmik ve Reklam Manipülasyonu Bağlamı. Kavramı manipülasyon ve dijital etik literatürüne güçlü biçimde yerleştiren temel çalışmalardan biri Silvia Milano ve arkadaşlarının Nature Machine Intelligence dergisinde yayımlanan makalesidir. Bu çalışmada, çevrim içi hedefli reklamcılığın (mikro hedefleme) her kullanıcıya gizli ve kişiselleştirilmiş mesajlar göstererek bireyleri birbirinden izole ettiği ve bunun epistemik parçalanmaya yol açarak manipülasyonu denetlenemez hale getirdiği savunulur.
• Dezenformasyon ve Kültür Savaşları. Araştırmacı danah boyd ve benzeri medya kuramcıları, “epistemolojik/epistemik parçalanma” kavramını medya manipülatörlerinin arama motoru boşluklarını (data voids) ve öneri algoritmalarını kullanarak toplumda alternatif gerçeklikler inşa etmesiyle ilişkilendirir.
• Seçici Geçirgenlik ve Yankı Odaları. Topoi gibi felsefe ve iletişim dergilerinde yayımlanan güncel araştırmalar, sosyal medya platformlarının tasarım özelliklerinin bilgi akışında “seçici geçirgenlik” yaratarak kutuplaşmayı artırdığını ve gruplar arasında karşılıklı anlaşılmazlığa (epistemik parçalanmaya) neden olduğunu inceler.
Manipülasyon Sürecindeki Rolü
• Denetim ve Doğrulamanın Engellenmesi. Kişiye özel manipülatif içerikler (örneğin karanlık reklamlar veya mikro hedefli siyasi propaganda) yalnızca hedef kitleye göründüğü için, toplumun geri kalanı veya düzenleyici kurumlar bu manipülasyonu fark edip kolektif bir tepki geliştiremez.
• Ortak Hakikat Zemininin Çökmesi. Dezenformasyon kampanyaları insanları tek bir yalana inandırmaktan ziyade, neyin doğru neyin yanlış olduğuna dair ortak ölçütleri parçalayarak kafa karışıklığı ve güvensizlik yaratmayı hedefler.
