Etiket: Epistemik Öz-Şüphe
Epistemik Öz-Şüphe, bilgi felsefesi (epistemoloji) alanında ortaya çıkmış ve sonrasında manipülasyonun (özellikle gaslighting) mağdur üzerindeki bilişsel etkilerini açıklamak için kullanılmaya başlanmıştır.
Kavramın literatürdeki yeri ve manipülasyonla ilişkisi şu iki temel boyutta incelenir:
1. Epistemoloji (Bilgi Felsefesi) Literatüründeki Yeri
• Temel Tanım. Stanford Felsefe Ansiklopedisi (SEP) gibi temel kaynaklarda “Epistemik Öz-Şüphe”, bireyin kendi bilişsel kapasitesine, yargılarına, hafızasına ve doğru inançlar oluşturma yeteneğine dair duyduğu şüpheyi ifade eder.
• Felsefi Paradoks. Kişinin kendi yargısının güvenilirliğini sorgulamak için yine kendi yargısını kullanmak zorunda kalması, felsefede rasyonellik ve kanıt değerlendirme açısından tartışılan köklü bir problemdir.
2. Psikoloji ve Manipülasyon (Gaslighting) ile İlişkisi
• Gaslighting’in Hedefi. Psikolojik manipülasyon literatüründe bu durum tek başına bir taktikten ziyade, sistematik manipülasyonun (özellikle gaslighting) mağdurda yarattığı yıkıcı sonuç olarak ele alınır.
• Epistemik Öz-Güvenin Çöküşü. Sosyal epistemoloji ve psikoloji kesişimindeki güncel çalışmalarda bu süreç genellikle karşıt kavramı olan “Epistemic Self-Trust” (Epistemik Öz-Güven) üzerinden açıklanır. Manipülatör, mağdurun kendi algısına ve hafızasına olan epistemik öz-güvenini sistematik olarak aşındırarak onu derin bir epistemik öz-şüpheye iter.
• Sonuç. Kişi kendi gerçeklik algısından şüphe etmeye başladığında, neyin doğru neyin yanlış olduğuna karar vermek için manipülatörün sunduğu gerçekliğe bağımlı hale gelir.
Özetle; Epistemik Öz-Şüphe, felsefede kişinin kendi aklını sorgulaması anlamında kullanılırken, manipülasyon çalışmalarında gaslighting’in mağdurun zihninde oluşturduğu “kendi algısına ve gerçekliğine güvenememe” halini tanımlamak için kullanılan akademik bir terimdir.
