İçeriğe atla
Manipülasyon

Karar senin mi, sana mı verdirildi?

Etiket: Epistemik Güven Erozyonu

Epistemik Güven Erozyonu, bireylerin veya toplumların başkalarından gelen bilgiyi güvenilir kabul etme kapasitesinin kasıtlı olarak ya da sistematik süreçlerle aşındırılmasını tanımlar.
Kavram tek bir sabit terimden ziyade iki ana disiplinde farklı bağlamlarda ele alınmaktadır.

1. Siyaset Bilimi ve Bilişsel Savaş (Cognitive Warfare) Literatürü

Güncel araştırmalarda bu ifade tam olarak “Epistemic Trust Erosion” kalıbıyla kullanılmaktadır.
• Toplumsal ve Demokratik Etkisi. Kötü niyetli aktörlerin veya dezenformasyon kampanyalarının gazetecilik, bilim ve seçimler gibi demokratik bilgi kaynaklarına olan güveni sistemli biçimde zayıflatmasını ifade eder.
• Kullanılan Manipülasyon Araçları. Şüpheciliğin silah haline getirilmesi, alay etme, bilgi bombardımanı ve sentetik medya (deepfake vb.) aracılığıyla hakikat ile yalan arasındaki sınırın bulanıklaştırılması bu süreci tetikler.
• Sonuçları. Güvenilir otoritelerden yoksun kalan bireyler “epistemik yetimlik” yaşayarak ya tamamen geri çekilir ya da kutuplaşmış yankı odalarına sığınır.

2. Klinik Psikoloji, Psikanaliz ve Sosyal Epistemoloji

Klinik literatürde temel kavram Peter Fonagy ve arkadaşları tarafından popülerleştirilen “Epistemic Trust” (Epistemik Güven) olup, bunun bozulması genellikle epistemic mistrust (epistemik güvensizlik) veya epistemic disruption (epistemik kesinti) olarak adlandırılır. Ancak kişilerarası manipülasyon bağlamında erozyon süreci doğrudan incelenir.
• Gaslighting ve Öz-Güven Yıkımı. Sosyal epistemolojide manipülatörün, kurbanın kendi algısına ve gerçeklik değerlendirmesine duyduğu güveni (epistemic self-trust) aşındırması temel bir mekanizmadır.
• Travma ve İlişkisel Manipülasyon. Erken dönem ilişkisel travmalar veya sürekli aldatma içeren manipülatif ilişkiler, bireyin sosyal çevreden sağlıklı bilgi öğrenme kapasitesini zedeler.
• İki Uçlu Bozulma. Epistemik güven aşındığında birey ya herkese karşı katı bir şüphe geliştirir (epistemic mistrust) ya da savunmasız kalarak her söylenene aşırı inanma (epistemic credulity) eğilimine girer.

Manipülasyon

Karar senin mi, sana mı verdirildi?

Tüm hakları saklıdır