İçeriğe atla
Manipülasyon

Karar senin mi, sana mı verdirildi?

Etiket: Epistemik Gaslighting

Epistemik Gaslighting, standart psikolojik manipülasyon tanımının ötesine geçerek bireyin bilme, algılama ve deneyimlerini anlamlandırma kapasitesinin doğrudan hedef alınmasını inceler.

Kavramın Literatürdeki Yeri ve Gelişimi

• Epistemik Adaletsizlik Bağlantısı. Kavramın teorik temeli, filozof Miranda Fricker’ın epistemik adaletsizlik (bir kişinin “bilen bir özne” olma kapasitesine yapılan haksızlık) kuramına dayanır. Filozoflar Veronica Ivy (Rachel McKinnon) ve Cynthia Stark, geleneksel psikolojik gaslighting ile epistemik gaslighting arasındaki ayrımı akademik literatüre kazandırmıştır.
• Epistemik Öz-Güvenin Yıkımı. Taylor & Francis Online platformunda yayımlanan çalışmalarda belirtildiği üzere bu manipülasyon türü, mağdurun kendi bilişsel yetilerine duyduğu güveni (epistemic self-trust) sistematik olarak sarsar. Fail, mağdura karşı açık veya örtük bir “epistemik üstünlük” iddiasında bulunarak kendi gerçeklik yorumunu tek doğru olarak dayatır.
• Sosyal ve Yapısal Boyut. PhilArchive arşivlerindeki felsefi metinlerde, bu kavramın yalnızca ikili ilişkilerde değil, toplumsal ve kurumsal düzeyde de işlediği vurgulanır. Özellikle ayrımcılığa veya haksızlığa uğrayan bireylerin tanıklıklarının (“aşırı tepki veriyorsun”, “yanlış anlamışsın” gibi ifadelerle) geçersiz kılınması bu kapsama girer.

Geleneksel Gaslighting ile Temel Farkı

Klasik psikolojik gaslighting genellikle failin bilinçli yalanlar ve inkarlar yoluyla mağduru kontrol altına almasına odaklanır. Epistemik gaslighting ise kasıtlı bir kötülük amacı olmasa dahi, failin yapısal önyargılar veya güç dengesizlikleri nedeniyle mağdurun bilgi ve deneyim aktarma yetisini felce uğratmasını ifade eder. Bu süreçte kişi, sadece başkaları tarafından ciddiye alınmamakla kalmaz, zamanla kendi muhakeme yeteneğinden de şüphe etmeye başlar.

Manipülasyon

Karar senin mi, sana mı verdirildi?

Tüm hakları saklıdır