Etiket: Ekonomik İstismar
Ekonomik İstismar, psikoloji, sosyoloji, kriminoloji ve hukuk literatüründe fiziksel, duygusal ve cinsel istismarın yanında ayrı bir istismar türü olarak kabul edilir. Temel amacı, bir kişiyi finansal olarak bağımlı hale getirerek üzerinde güç ve kontrol kurmaktır.
Kavramın Kapsamı ve Alt Boyutları
Akademik literatürde (özellikle Adams ve arkadaşlarının 2008’de geliştirdiği Ekonomik İstismar Ölçeği – Scale of Economic Abuse çalışmalarında) bu kavram üç ana başlık altında incelenir:
• Ekonomik Kontrol (Economic Control). Kişinin kendi parasına, banka hesaplarına veya ortak varlıklara erişimini engellemek, harcamalarını sürekli takip etmek ve temel ihtiyaçlarını (gıda, giyim, ilaç) kısıtlamak bu kapsama girer.
• Ekonomik Sömürü (Economic Exploitation). Mağdurun parasını izinsiz kullanmak, adına habersiz kredi çekmek veya borçlandırmak, faturaları ödemeyerek kredi notunu kasten düşürmek ve mal varlığına zarar vermek bu tür davranışlardır.
• İstihdam Sabotajı (Employment Sabotage). Kişinin çalışmasını veya eğitim almasını engellemek, iş görüşmelerine gitmesine mani olmak ya da iş yerinde sorun çıkararak işten kovulmasına yol açmak bu boyutu oluşturur.
Manipülasyon Kavramlarıyla İlişkisi
Ekonomik istismar, tek başına maddi bir kısıtlama olmaktan ziyade zorlayıcı kontrol (coercive control) ve psikolojik manipülasyon mekanizmalarının bir parçası olarak işler.
• Bağımlılık Yaratma. Manipülatör, kurbanın ekonomik özgürlüğünü elinden alarak kişinin toksik veya istismarcı ilişkiden ayrılmasını imkansız hale getirir.
• Suçluluk ve Yetersizlik Hissi. Kişinin kendi parasını yönetemeyeceğine ikna edilmesi (gaslighting) veya harcamaları üzerinden sürekli suçlu hissettirilmesi, ekonomik istismarın psikolojik manipülasyonla iç içe geçtiği noktalardır.
