Etiket: Duygusal Şantaj
Duygusal Şantaj kayramı, ilk olarak psikoterapist ve yazar Dr. Susan Forward tarafından 1997 yılında yayımlanan aynı adlı kitabıyla literatüre kazandırılmıştır.
Duygusal şantaj, yakın ilişkilerde bir tarafın diğerini kendi istediği yönde davranmaya zorlamak için korku, zorunluluk ve suçluluk duygularını bir silah olarak kullanmasıdır.
Kavramın Temel Bileşenleri (FOG Modeli)
Dr. Susan Forward, duygusal şantajın arkasındaki psikolojik mekanizmayı İngilizce baş harflerinden oluşan FOG (Sis) kısaltmasıyla açıklar. Şantajcı, kurbanın zihnini bu üç duyguyla bulandırarak sağlıklı karar vermesini engeller:
• Fear (Korku): Kişiye istediği yapılmazsa terk edileceği, cezalandırılacağı veya sevginin geri çekileceği korkusu aşılanır.
• Obligation (Zorunluluk): Kişinin kendi ihtiyaçlarından vazgeçip karşı tarafı mutlu etmek zorunda olduğu hissettirilir.
• Guilt (Suçluluk): Kişi kendi sınırlarını koruduğunda bencil, düşüncesiz veya kötü biri olmakla suçlanır.
Duygusal Şantajcıların 4 Temel Tipi
Literatürde duygusal şantaj uygulayan kişilerin başvurdukları yöntemlere göre dört ana profili tanımlanmıştır:
• Cezalandırıcılar (Punishers): İstekleri yerine getirilmediğinde öfke patlamaları yaşayan, tehdit savuran veya açıkça zarar vereceğini söyleyen kişilerdir.
• Kendini Cezalandırıcılar (Self-Punishers): İstedikleri olmazsa kendilerine zarar vereceklerini, hastalanacaklarını veya hayatlarının mahvolacağını söyleyerek karşı tarafı sorumluluk altında bırakırlar.
• Kurbanlar (Sufferers): Hiçbir şey söylemeden acı çeker gibi görünürler ve karşı tarafın kendi başına suçu üstlenip sorunu çözmesini beklerler.
• Tantalize Ediciler / Ödül Vaat Edenler (Tantalizers): İstedikleri yapılırsa sevgi, onay, para veya huzur vereceklerini ima edip bu ödülleri bir pazarlık aracı olarak kullanırlar.
Şantajın İşleyiş Döngüsü
Duygusal şantaj genellikle altı aşamalı tekrarlayan bir döngü halinde ilerler.
• Talep: Şantajcı açık veya üstü kapalı bir istekte bulunur.
• Direnç: Hedef kişi kendi sınırları gereği bu isteğe karşı çıkar.
• Baskı: Şantajcı, direnci kırmak için eleştiri ve manipülasyona başlar.
• Tehdit: Baskı işe yaramazsa olumsuz sonuçlar veya duygusal kopuş tehditleri devreye girer.
• Boyun Eğme: Hedef kişi çatışmadan kaçmak ve suçluluk hissinden kurtulmak için isteği kabul eder.
• Tekrar: Şantajcı bu yöntemin işe yaradığını gördüğü için gelecekte aynı taktiği yeniden uygular.
