Etiket: Duygusal Bilişim
Duygusal Bilişim, manipülasyon ve insan davranışlarını yönlendirme (davranışsal manipülasyon) çalışmalarıyla hem teorik hem de pratik düzeyde doğrudan ve çok güçlü bir şekilde ilişkilidir.
Duygusal Bilişim Nedir?
İlk olarak 1990’larda MIT Medya Laboratuvarı’ndan Rosalind Picard tarafından ortaya atılan bu alan; bilgisayarların ve yapay zekanın insan duygularını tanımasını, yorumlamasını, işlemesini ve bu duygulara göre simüle edilmiş tepkiler vermesini amaçlayan disiplinlerarası bir bilim dalıdır. Sistem; yüz ifadeleri, ses tonu, biyometrik veriler (kalp atışı, cilt sıcaklığı vb.) ve metin analizleri üzerinden duygu durumunuzu tespit eder.
Manipülasyon Kavramlarıyla İlişkisi Nasıl Kuruluyor?
Literatürde bu teknolojinin hizmet odaklı (kullanıcıya yardım eden) olmaktan çıkıp, “kontrol ve manipülasyon odaklı” bir araca dönüşmesi son yılların en çok tartışılan akademik konularından biridir. İlişkili olduğu temel manipülasyon dinamikleri şunlardır:
• Duygusal Kişiselleştirme (Affective Personalization): Sistemlerin, kullanıcının o anki zayıf, üzgün, öfkeli veya heyecanlı anını tespit ederek tam da o duygu durumuna uygun manipülatif reklamlar, içerikler veya ürünler sunmasıdır.
• Duygusal Dürtme (Emotion-Based Nudging): IEEE etik standartlarında da tartışılan bu kavram, bireylerin rasyonel kararlar yerine duygusal tetikleyicilerle (korku, kaygı, ani mutluluk) belirli bir yöne doğru (örneğin satın almaya veya siyasi bir fikre) alt eşik düzeyde yönlendirilmesidir.
• Duygusal Bulaşma (Emotional Contagion) ve Atmosfer Mühendisliği: Algoritmaların, kullanıcıların haber akışlarını manipüle ederek kitlelerin duygu durumunu (kitlesel öfke veya kitlesel optimizm) yapay olarak yönlendirebilmesidir.
• Algoritmik Yönetim ve İş Yeri Manipülasyonu: Frank Pasquale gibi akademisyenlerin çalışmalarında aktardığı üzere, şirketlerin çalışanların duygularını izleyerek (üretkenlik veya bağlılık analizi adı altında) işçiler üzerinde gizli bir psikolojik baskı ve yönetim manipülasyonu kurmasıdır.
Yasal ve Etik Boyut
Bu riskler nedeniyle günümüzde AB Yapay Zeka Yasası (EU AI Act) ve GDPR gibi güncel yasal çerçeveler, Duygusal Bilişim (Affective Computing) teknolojilerinin reklamcılıkta, iş yerlerinde veya eğitimde manipülatif amaçlarla (duygu tanıma ve suistimal etme) kullanılmasını engellemeye veya çok sıkı denetlemeye yönelik maddeler içermektedir.
