İçeriğe atla
Manipülasyon

Karar senin mi, sana mı verdirildi?

Etiket: Dijital Haset

Dijital Haset, özellikle yeni medya, sosyal psikoloji ve dijital pazarlama literatüründe bireylerin sosyal medya platformlarında (Instagram, Facebook vb.) başkalarının “kusursuzlaştırılmış” hayatlarını, başarılarını, tatillerini veya fiziksel görünümlerini görerek kapıldıkları yetersizlik ve haset duygusunu tanımlamak için kullanılır.
Dijital Haset kavramının psikolojik manipülasyon süreçleri ve dijital ekosistemle ilişkisi şu şekildedir:

1. Algoritmik Manipülasyon ve Akış Yönetimi

Sosyal medya algoritmaları, kullanıcı etkileşimini (engagement) en üst düzeyde tutmak üzere tasarlanmıştır. Literatürde, algoritmaların insanların “yukarı doğru sosyal karşılaştırma” (upward social comparison) eğilimlerini manipüle ettiği belirtilir. Sistem size sürekli daha zengin, daha mutlu veya daha fit profilleri göstererek içinizde dijital haset uyandırır; çünkü haset, öfke ve FOMO (gelişmeleri kaçırma korkusu) gibi duygular kişiyi ekrana bağlayan en güçlü tetikleyicilerdir.

2. Tüketici Davranışlarının Manipülasyonu (Pazarlama Literatürü)

Dijital pazarlama üzerine yapılan akademik çalışmalarda (örneğin Macquarie Üniversitesi’nde bu isimle yazılan tezler ve makaleler), “Digital Envy” doğrudan bir manipülasyon ve satın alma tetikleyicisi olarak incelenir. Kavram ikiye ayrılır:
• Benign Envy (Gıpta/Yapıcı Haset): Kişiyi, kıskandığı profile ulaşmak için o ürünü satın almaya veya kendini geliştirmeye yönlendirir. Reklamcılar ve influencer’lar bu duyguyu manipüle ederek satış ortaklıkları kurarlar.
• Malicious Envy (Kötücül Haset): Karşı taraftakinin o başarıya hak etmeden ulaştığını düşünme ve onu aşağı çekme isteğidir. Bu da siber zorbalık (cyberbullying) veya trollemek (trolling) gibi dijital manipülasyon/saldırı türlerine yol açar.

3. Öz-Haset (Self-Envy) ve Dijital Benlik Manipülasyonu

Literatürdeki güncel felsefi ve psikolojik tartışmalarda (örneğin Topoi dergisindeki “(Self-)Envy, Digital Technology, and Me” çalışması), dijital teknolojilerin insanı kendi dijital benliğine haset duymaya kadar manipüle ettiği savunulur. Kişi filtreler, yapay zekâ araçları veya sadece en iyi anlarını seçerek internette bir “dijital ikiz/profil” yaratır. Zamanla kendi gerçek ve kusurlu hayatı ile internette manipüle ederek var ettiği o kusursuz profili karşılaştırır ve kendi dijital varlığına haset etmeye başlar.

Manipülasyon

Karar senin mi, sana mı verdirildi?

Tüm hakları saklıdır