Etiket: Davranışsal Yeniden Hedefleme
Davranışsal Yeniden Hedefleme özellikle dijital pazarlama, veri bilimi ve tüketici psikolojisi literatüründe geniş bir yer tutar. Doğrudan bir “manipülasyon tekniği” olarak doğmasa da, uygulanış biçimi ve psikolojik etkileri nedeniyle davranışsal manipülasyon ve ikna psikolojisi çalışmaları altında sıkça incelenmektedir.
Kavramın literatürdeki yeri, işleyişi ve manipülasyonla ilişkisi şu şekildedir:
1. Kavramın Tanımı ve Literatürdeki Yeri
Literatürde Davranışsal Yeniden Hedefleme (veya Behavioral Targeting), bir kullanıcının internetteki geçmiş davranışlarını (ziyaret ettiği siteler, tıkladığı ürünler, yaptığı aramalar) izleyerek, ona ilgi alanlarına göre özelleştirilmiş reklamlar gösterme uygulamasıdır.
• Akademik Odak: Pazarlama literatürü bu kavramı genellikle reklam etkinliğini artıran bir “kişiselleştirme” aracı olarak ele alırken; etik, hukuk ve medya çalışmaları literatürü ise konuyu gözetim kapitalizmi, mahremiyet ihlali ve dijital manipülasyon çerçevesinde inceler.
2. Manipülasyon Kavramlarıyla İlişkisi
Behavioral Retargeting, literatürde şu manipülatif mekanizmalar ve kavramlarla doğrudan ilişkilendirilir:
• Maruz Kalma Etkisi (Mere-Exposure Effect): Psikoloji literatüründe bir insan bir uyarıcıya (örneğin bir ürüne veya fikre) ne kadar çok maruz kalırsa, ona karşı o kadar olumlu eğilim göstermeye başlar. Retargeting, kullanıcının inceleyip vazgeçtiği bir şeyi sürekli karşısına çıkararak bu psikolojik zaafı manipüle eder.
• Dürtme (Nudging) ve Algoritmik İkna: Davranışsal iktisat literatüründeki “Nudging” kavramının dijital bir uygulamasıdır. Kullanıcıya doğrudan bir şeyi zorla yaptırmaz ancak çevrimdışı ve çevrimiçi kararlarını algoritmalar aracılığıyla belirli bir yöne doğru (çoğunlukla satın almaya veya tüketime) “dürtükler”.
• Karanlık Modeller (Dark Patterns) ve Asimetrik Bilgi: Kullanıcı farkında olmadan arka planda sürekli veri toplanması ve bu verilerin kullanıcının zaaflarını (örneğin gece geç saatte dürtüsel satın alma eğilimini) tetikleyecek şekilde kullanılması, literatürde asimetrik güç ve manipülasyon olarak değerlendirilir.
