İçeriğe atla
Manipülasyon

Karar senin mi, sana mı verdirildi?

Etiket: Davranışsal Artı Değer

Davranışsal Artı Değer, Harvard İşletme Okulu’ndan profesör Shoshana Zuboff tarafından ortaya atılmış ve kendisinin 2019 yılında yayımlanan “Gözetim Kapitalizmi Çağı” (The Age of Surveillance Capitalism) adlı çığır açan kitabıyla literatüre kazandırılmıştır.

Kavramın Özü ve İşleyişi

Zuboff, Karl Marx’ın endüstriyel kapitalizm için ortaya attığı “artı değer” (surplus value) kavramını dijital çağa uyarlar. Gözetim kapitalizminde ham madde artık emeğimiz değil, davranışsal verilerimizdir.
Sistem kabaca şu şekilde işler:
• Veri Toplama: Google, Facebook (Meta) gibi teknoloji şirketleri, hizmetlerini geliştirmek için ihtiyaç duyduklarından çok daha fazla veriyi (arama geçmişiniz, konumunuz, tıklama hızınız, beğenileriniz, ses tonunuz vb.) toplar.
• Artı Değerin Oluşumu: Hizmet kalitesini artırmak için kullanılan kısmın dışında kalan, sistemin çalışması için “fazlalık” olan bu devasa veri havuzuna davranışsal artı değer denir.
• Tahmin Ürünleri: Bu fazlalık veri, yapay zekâ ve algoritmalar tarafından işlenerek sizin gelecekte ne yapacağınızı, neyi satın alacağınızı veya kime oy vereceğinizi tahmin eden “tahmin ürünlerine” (prediction products) dönüştürülür.
• Davranışsal Modifikasyon (Manipülasyon): Şirketler bu tahmin ürünlerini reklam verenlere satar. Reklam verenler sadece size reklam göstermez; algoritmik dürtmeler (nudging), psikolojik hedeflemeler ve manipülasyon teknikleriyle davranışlarınızı kendi ticari çıkarlarına göre şekillendirir.
Özetle; ücretsiz olarak sunduğunuz gizli ve detaylı davranışsal verileriniz (artı değer), yapay zekâ fabrikalarında işlenerek sizi manipüle etmek isteyen üçüncü taraflara satılan birer ticari ürüne dönüşür.

Manipülasyon

Karar senin mi, sana mı verdirildi?

Tüm hakları saklıdır