İçeriğe atla
Manipülasyon

Karar senin mi, sana mı verdirildi?

Etiket: Algoritmik Duygusal Bulaşma

Bu kavram, geleneksel psikolojideki “duygusal bulaşma” (insanların bir aradayken farkında olmadan birbirlerinin jest, mimik ve ses tonunu taklit ederek aynı duygu durumuna geçmesi) teorisinin dijital dünyaya uyarlanmış halidir. Algoritmik boyutu ise, bu duygu geçişinin sosyal medya platformlarının akış algoritmaları (News Feed, Keşfet, TikTok FYP vb.) tarafından kasıtlı olarak filtrelenmesi, tetiklenmesi veya yönlendirilmesi durumunu ifade eder.

Kavramın Literatürdeki Kökeni ve Manipülasyonla İlişkisi

Kavramın literatürdeki en büyük kırılma noktası ve doğrudan “psikolojik manipülasyon” tartışmalarını başlatan olay 2014 yılında Facebook (Meta) tarafından gerçekleştirilen meşhur bir akademik deneydir:
• Kramer, Guillory ve Hancock Deneyi (2014): Araştırmacılar, yaklaşık 700.000 Facebook kullanıcısının haber kaynağı (News Feed) algoritmasına müdahale etti. Bir grubun ana sayfasına sürekli olumlu içerikler düşürülürken, diğer gruba olumsuz/öfkeli içerikler gösterildi.
• Sonuç: Doğrudan yüz yüze hiçbir etkileşim olmamasına rağmen, sadece algoritmanın önlerine çıkardığı kelimeler ve gönderiler sebebiyle kullanıcıların kendi paylaşımları da o yöne kaydı (yani öfkeli içerik görenler öfkeli paylaşımlar yapmaya başladı). Bu çalışma literatüre “dijital ağlar üzerinden kitlesel ölçekte duygusal bulaşma” kanıtı olarak geçti ve platformların algoritmalar aracılığıyla kitlelerin ruh halini nasıl manipüle edebileceğini gözler önüne serdi.

Günümüz Literatüründeki Kullanım Alanları

Günümüzde bu kavram özellikle şu başlıklar altında incelenmektedir:
1. Etkileşim Ekonomisi (Engagement Optimization): Algoritmalar kullanıcıyı ekranda daha uzun süre tutmak için öfke, korku, ahlaki infial gibi “bulaşıcılığı en yüksek” duyguları öne çıkarır.
2. Algoritmik Radikalleşme ve Kutuplaşma: Siyasi veya ideolojik içeriklerdeki duygusal tonların algoritma eliyle yayılması, yankı odaları (echo chambers) yaratarak toplumsal kutuplaşmayı manipüle eder.
3. Yapay Zeka ve Duygusal AI (Artificial Empathy / Affective Computing): Güncel çalışmalarda ChatGPT veya yapay zeka arkadaşları (AI companions) gibi sistemlerin, kullanıcıyla etkileşime girerken uyguladığı “algoritmik empati” veya “duygusal manipülasyon” taktikleri de bu şemsiye altında incelenmektedir.
Özetle; Psikoloji, iletişim fakülteleri ve bilgisayar bilimi literatüründe algoritmaların insan psikolojisi üzerindeki manipülatif gücünü tanımlamak için kullanılan son derece popüler ve akademik olarak kabul görmüş bir terimdir.

Manipülasyon

Karar senin mi, sana mı verdirildi?

Tüm hakları saklıdır