İçeriğe atla
Manipülasyon

Karar senin mi, sana mı verdirildi?

Etiket: Algoritmik Belirsizlik

Algoritmik Belirsizlik kavramı, geleneksel psikolojideki “ikna veya ikili ilişkilerde uygulanan manipülasyon” türlerinden ziyade, bilişim teknolojileri, veri bilimi, dijital emek (platform ekonomisi) ve dijital medya manipülasyonu alanlarında kendine yer bulur.
Kavramın manipülasyonla kesiştiği temel noktalar ve literatürdeki kullanımı şu şekildedir:

1. Platformların Kullanıcı ve Üreticileri Manipüle Etmesi

Dijital platformların (YouTube, Instagram, TikTok vb.) algoritmalarının nasıl çalıştığını tam olarak açıklamamasından doğan belirsizliği ifade eder. Algoritmadaki bu bilinmezlik (algoritmik belirsizlik), içerik üreticilerini veya kullanıcıları platformda daha fazla kalmaya, sürekli strateji değiştirmeye ve platformun kurallarına göre görünmez bir şekilde hizalanmaya (manipüle edilmeye) zorlar. Literatürde buna platform kapitalizminde “belirsizliğin bir değer çıkarma ve yönetim aracı olarak manipüle edilmesi” denmektedir.

2. Algoritmik Karar Verme ve İnsan Tercihlerini Etkileme

Eğitim, hukuk veya finans gibi alanlarda yapay zekâ/algoritma skorlarının kesin olmaması ve model seçimlerine göre değişmesi (predictive multiplicity) durumu da bu adla anılır. Algoritmik belirsizliğin kasıtlı veya kasıtsız olarak sunum biçimi, karar verici konumdaki insanların (örneğin işe alım uzmanları veya hakimler) kararlarını manipüle etme veya yönlendirme riski taşır.

3. Psikolojik Etkiler (“Halk Teorileri” ve Kaygı)

Psikoloji ve dijital davranış literatüründe (örneğin Algorithmic Era and Psychology çalışmalarında), algoritmik belirsizliğin insanlarda “folk theories” (halk teorileri / batıl inançlar) geliştirdiği belirtilir. Kullanıcı bir algoritmanın tam olarak neyi öne çıkarıp neyi bastırdığını bilmediğinde (belirsizlik), sistemin arkasında bir “gizem” arar; bu durum algı yönetimi ve kitlelerin dijital manipülasyonu için oldukça elverişli bir zemin hazırlar.

Manipülasyon

Karar senin mi, sana mı verdirildi?

Tüm hakları saklıdır